Cognitive Outcome after Gamma Knife Radiosurgery in Patients with Brain Metastases

Veel mensen met uitzaaiingen in de hersenen (hersenmetastasen) ervaren geheugen- en concentratieproblemen. Dit kan veroorzaakt worden door de metastasen maar ook door een behandeling met radiotherapie (bestraling).

In Nederland worden mensen met meerdere hersenmetastasen (>3) vaak, volgens de richtlijn, behandeld met een volledige hersenbestraling. Een andere aanpak is een behandeling met Gamma Knife Radiochirurgie. Dit is een precisiebestraling van de metastasen waarbij het gezonde hersenweefsel geen straling ontvangt. Vandaar dat er minder geheugen en concentratieproblemen verwacht worden na radiochirurgie dan na een volledige hersenbestraling, maar dit is nooit goed onderzocht.

Effectieve behandeling voor patiënten met hersenmetastasen zonder negatieve cognitieve bijwerkingen wordt steeds belangrijker, aangezien steeds meer patiënten langer leven door meer en betere systemische behandelopties (dit zijn behandelingen voor de primaire tumor elders in het lichaam). Daarnaast worden patient reported outcomes (mening en waardering door de patiënt zelf gerapporteerd), zoals vermoeidheid en gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven, steeds meer erkend als een van de belangrijke uitkomstmaten bij deze patiëntpopulatie.

In CAR-Study A studie werden geheugen en concentratie van patiënten met 1-10 hersenmetastasen over langere tijd in kaart gebracht. Vóór de behandeling (Gamma Knife radiochirurgie) werd het cognitief functioneren gemeten met behulp van neuropsychologische tests. De gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven werd gemeten met een vragenlijst specifiek voor patiënten met een hersentumor. Na de behandeling kwamen patiënten elke drie maanden terug voor een controle MRI-scan en voor de tests en de vragenlijst (tot 21 maanden).

Uit onze analyses blijkt dat al voorafgaand aan Gamma Knife radiochirurgie bijna de helft van de patiënten met hersenmetastasen ernstige cognitieve problemen op ten minste drie cognitieve vaardigheden had. Voor behandeling hadden de meeste patiënten problemen met informatieverwerking, cognitieve flexibiliteit en fijne motoriek.

Na behandeling (tot 21 maanden) blijven de cognitieve vaardigheden en de gezondheids-gerelateerde kwaliteit van leven van patiënten stabiel. Wel blijven de testprestaties op alle meetmomenten (significant) beneden gemiddeld ten opzichte van normatieve ‘gezonde’ controles.

De resultaten in deze studie laten zien dat Gamma Knife radiochirurgie een veilige behandelingsoptie is voor patiënten met 1-10 hersenmetastasen in termen van cognitief functioneren en gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven.

Beoordeling van cognitieve stoornissen kan van belang zijn voor het begrijpen van het vermogen van patiënten om de risico's (cognitieve stoornissen, het ontstaan van nieuwe hersenmetastasen, neurotoxiciteit) en voordelen (behoud van cognitieve vaardigheden, lokale en distale tumor controle) af te wegen om tot een behandelbeslissing te komen (bijv. een volledige hersenbestraling, stereotactische radiochirurgie of beste ondersteunende zorg). Bij een vroege screening van cognitieve stoornissen kan eventueel een behandeling worden ingezet (bijv. cognitieve revalidatie) hetgeen de kwaliteit van leven bij deze patiënten ten goede kan komen. Dit is met name van belang voor het groeiende aantal patiënten met een langere verwachte overleving.