Creating a healthy school community by sound teamwork

Het doel van het FLASH-project (Fit Lifestyle At School and at Home) was om het proces van capacity building in een school community, waaronder het ontwerpen en implementeren van gezondheid bevorderende activiteiten, te monitoren en om te onderzoeken of dit proces de community capacity versterkte en vervolgens gezond eet- en beweeggedrag bij vmbo-leerlingen bevorderde. De school community bestaat uit leerlingen, schoolpersoneel en ouders.
Steeds vaker besteden Nederlandse scholen aandacht aan gezond eet- en beweeggedrag met de Gezonde School aanpak. Schoolprogramma’s beklijven echter moeizaam, waardoor effecten op lange termijn beperkt lijken te zijn. Te vaak is schoolgezondheidsbevordering afhankelijk van één enthousiaste leraar, voelen de stakeholders onvoldoende eigenaarschap, en zijn ouders niet betrokken. Met het creëren van een gezonde school community werd beoogd de Gezonde School aanpak op een praktische, duurzame wijze vorm te geven, uitgaande van de ‘eigen kracht’ in de school. Leerlingen, schoolpersoneel en ouders werkten samen aan een Gezonde School met activiteiten die pasten bij de context en populatie van de school en die het maken van gezonde keuzes in eet- en beweeggedrag op school én thuis stimuleerde. In FLASH is gebruik gemaakt van 4 strategieën voor capacity building:
1) het identificeren van leiders of sleutelfiguren in de gemeenschap, die ook anderen kunnen motiveren; 2) het creëren van een participatieve schoolcultuur, waarin alle leden van de schoolgemeenschap de mogelijkheid krijgen om mee te denken en/of beslissen; 3) het gezamenlijk en systematisch ontwerpen of kiezen, implementeren en evalueren van gezondheid bevorderende activiteiten, uitgaande van de vier pijlers van de Gezonde School aanpak; 4) het ontwikkelen en benutten van een lokaal netwerk dat bijdraagt aan de realisatie van de activiteiten

Het onderzoeksproject is een samenwerking van de Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool Windesheim, GGD IJsselland en Landstede Groep. Het project had vier interventie- en vier controlescholen. Iedere interventieschool had een Gezonde School Coördinator (GSC, een docent binnen de school), die werd gecoacht door een expert in onderwijs en een expert in gezondheidsbevordering.
Het project kende 3 delen:
1. Inzicht krijgen in ervaringen, gedrag, context, behoeftes, kansen en belemmeringen van leerlingen, schoolpersoneel en ouders in de school community m.b.t. gezond eet- en beweeggedrag. Data verzameling vond onder meer plaats via vragenlijst onderzoek, meten van lengte/gewicht/middelomtrek, photovoice, focusgroepen en interviews.
2. In co-creatie ontwikkelen van een school-community-based integrale aanpak, uitgaande van de vier pijlers van de Gezonde School. Hiervoor werden o.a. technieken uit design thinking, nudging en educatie ingezet om leerlingen, ouders en schoolpersoneel actief te betrekken. De scholen zelf zijn daarbij ‘in the lead’.
3. Evaluatie van deze integrale aanpak. Vanaf de start van het project is het proces van capacity building in de school community structureel en systematisch gemonitord. Daarnaast is een quasi-experimentele studie uitgevoerd met de 4 interventie- en 4 controlescholen om te exploreren in hoeverre het proces van capacity building, gepaard is gegaan met veranderingen in BMI en eet- en beweeggedrag bij vmbo-leerlingen.