Exploring the potential of multi-target treatment for Alzheimer’s disease: towards an integrated approach
De ziekte van Alzheimer behelst een complex geheel aan factoren welke gezamenlijk de voortgang van de ziekte bepalen. Geneesmiddelen gericht op één onderdeel van het ziekteproces blijken weinig effect te hebben.
Doel
In dit project werd onderzocht of er een geneesmiddel kon worden ontwikkeld dat meerdere elementen in het ziekteproces tegelijk aanpakt. De geïdentificeerde stoffen worden aangeboden in verpakte vorm van polymeer nanodeeltjes. Omdat het lastig is gebleken om stoffen effectief het brein in te brengen.
Resultaten
Gedurende dit project zijn 4 stoffen geïdentificeerd welke gezamenlijk de kenmerkende ophoping en samenklontering van eiwit in het brein, vorming van reactieve zuurstof deeltjes en ontstekingsreactie die doorgaans bij de ziekte van Alzheimer worden gezien aanpakken. Tevens zijn polymeer nanodeeltjes ontworpen, die geneesmiddelen kunnen verpakken en waarvan getest wordt of ze efficiënt het brein in kunnen bewegen.
Meer informatie
- Bekijk de film 'Is nanotechnologie de oplossing voor Alzheimer?'
- Thema Dementie | ZonMw
Producten
Auteur: Broersen K
Auteur: Broersen K
Auteur: Broersen K
Auteur: Broersen K
Auteur: Broersen K, Claessens M
Auteur: Broersen K
Auteur: Hubin E, Cioffi F, Rozenski J, van Nuland NAJ, Broersen K
Auteur: Broersen K
Auteur: Broersen K, Dingenouts R
Auteur: Broersen K
Auteur: Cioffi F, Rodriguez AM, Masman MF, Enriz RD, Broersen K
Auteur: Naudé, Petrus J. W., Dekens, Doortje W., Eisel, Ulrich L. M., den Daas, Izaak, De Deyn, Peter P.
Magazine: European Journal of Clinical Investigation
Auteur: Kälble, Florian, Damaske, Janine, Heide, Danijela, Arnold, Iris, Richter, Fabian, Maier, Olaf, Eisel, Ulrich, Scheurich, Peter, Pfizenmaier, Klaus, Zeier, Martin, Schwenger, Vedat, Ranzinger, Julia
Magazine: PLoS ONE
Auteur: Kurtys, Ewelina, Casteels, Cindy, Real, Caroline C., Eisel, Ulrich L. M., Verkuyl, J. Martin, Broersen, Laus M., Klein, Hans C., Dierckx, Rudi A. J. O., Doorduin, Janine, de Vries, Erik F. J.
Magazine: CNS Neuroscience & Therapeutics
Auteur: Kröger, A. Pia P., Paulusse, Jos M.J.
Magazine: Journal of Controlled Release
Auteur: Barrera Guisasola, Exequiel E., Andujar, Sebastián A., Hubin, Ellen, Broersen, Kerensa, Kraan, Ivonne M., Méndez, Luciana, Delpiccolo, Carina M.L., Masman, Marcelo F., Rodríguez, Ana M., Enriz, Ricardo D.
Magazine: European Journal of Medicinal Chemistry
Auteur: Ortí-Casañ, Natalia, Wu, Yingying, Naudé, Petrus J. W., De Deyn, Peter P., Zuhorn, Inge S., Eisel, Ulrich L. M.
Magazine: Frontiers in Neuroscience
Auteur: Hubin, Ellen, Vanschoenwinkel, Bram, Broersen, Kerensa, De Deyn, Peter P., Koedam, Nico, van Nuland, Nico A., Pauwels, Kris
Magazine: Alzheimer's & Dementia
Auteur: Williams, Sarah K., Fairless, Richard, Maier, Olaf, Liermann, Patricia C., Pichi, Kira, Fischer, Roman, Eisel, Ulrich L. M., Kontermann, Roland, Herrmann, Andreas, Weksler, Babette, Romero, Nacho, Couraud, Pierre-Olivier, Pfizenmaier, Klaus, Diem, Ricarda
Magazine: Scientific Reports
Auteur: Hubin E, Cioffi F, Rozenski J, van Nuland NA, Broersen K.
Magazine: Biochimica et Biophysica Acta
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26968463
Auteur: Pegoretti, Valentina, Baron, Wia, Laman, Jon D., Eisel, Ulrich L. M.
Magazine: Frontiers in Immunology
Auteur: Gera, János, Szögi, Titanilla, Bozsó, Zsolt, Fülöp, Livia, Barrera, Exequiel E., Rodriguez, Ana M., Méndez, Luciana, Delpiccolo, Carina M.L., Mata, Ernesto G., Cioffi, Federica, Broersen, Kerensa, Paragi, Gabor, Enriz, Ricardo D.
Magazine: Bioorganic Chemistry
Auteur: Gao, Yongsheng, Böhmer, Verena I., Zhou, Dezhong, Zhao, Tianyu, Wang, Wenxin, Paulusse, Jos M.J.
Magazine: Journal of Controlled Release
Auteur: Dekens, Doortje W., Naudé, Petrus J.W., Engelborghs, Sebastiaan, Vermeiren, Yannick, Van Dam, Debby, Oude Voshaar, Richard C., Eisel, Ulrich L.M., De Deyn, Peter P.
Magazine: Journal of Alzheimer's disease
Auteur: Hubin, Ellen, Cioffi, Federica, Rozenski, Jef, van Nuland, Nico A.J., Broersen, Kerensa
Magazine: Biochimica et Biophysica Acta
Auteur: Dong, Yun, Fischer, Roman, Naudé, Petrus J. W., Maier, Olaf, Nyakas, Csaba, Duffey, Maëlle, Van der Zee, Eddy A., Dekens, Doortje, Douwenga, Wanda, Herrmann, Andreas, Guenzi, Eric, Kontermann, Roland E., Pfizenmaier, Klaus, Eisel, Ulrich L. M.
Magazine: Proceedings of the National Academy of Sciences
Auteur: Pia Kroger
Auteur: Federica Cioffi
Verslagen
Eindverslag
Dit Memorabel project richt zich op het onderzoeken of een meervoudige therapie waarvan de chemische stoffen zijn verpakt in zogeheten nanodeeltjes beter werkt dan de huidige mogelijkheden om enkel symptomatisch de ziekte van Alzheimer te behandelen. Deze eigenschappen zijn gericht op het complexe karakter van de ziekte waarbij meerdere ziekteprocessen synchroon verlopen. Daarnaast vindt de ziekte van Alzheimer voornamelijk plaats in de hersenen die moeilijk te bereiken zijn voor de meeste medicatie. Om hersenopname van medicijnen te bevorderen zijn afgelopen jaar water-oplosbare polymere en fluorescent gelabelde nanodeeltjes van ongeveer 20 nm in diameter ontwikkeld. Toxiciteitsstudies laten een hoge mate van biocompatibiliteit zien voor deze materialen, aangezien zelfs bij hoge concentraties hCMEC/D3 breincellen en HeLa kankercellen geen negatieve respons vertonen. Daarnaast is het invangen van kleurstofmoleculen (Nile Red) succesvol aangetoond, een belangrijke stap richting het invangen van medicijnen. Cel-studies met hCMEC/D3 cellen laten opname van verschillende typen fluorescent-gemarkeerde nanodeeltjes zien. Er worden momenteel high-throughput bloed-hersen barrière doorlaatbaarheidsstudies opgezet om te testen welke van de ontworpen nanodeeltjes mogelijk het meest efficiënt wordt opgenomen in de hersenen vanuit het bloed. De nanodeeltjes zullen vervolgens getest worden in een binnen dit project gekarakteriseerd muismodel voor de ziekte van Alzheimer. Dit zogeheten J20 model was al eerder ontwikkeld maar is afgelopen jaar volledig gekarakteriseerd voor een zeer breed scala aan cognitieve eigenschappen. Dit muismodel ontwikkelt kenmerken van de ziekte al vanaf een leeftijd van 3 tot 6 maanden met cognitieve stoornissen, amyloïde plaques en een geactiveerd hersenimmuunsysteem waarbij zogeheten gliale cellen die onderdeel uitmaken van het hersenimmuunsysteem geactiveerd raken in aanwezigheid van amyloïde plaques. Veelbelovend is dat deze eigenschappen direct overeenkomen met de observaties in menselijke hersenen die afkomstig zijn van Alzheimer patiënten. Om te leren welke medicijnen het best in aanmerking komen voor inkapseling in de nanodeeltjes om vervolgens in de hersenen opgenomen te worden is afgelopen jaar een groot aantal moleculen getest voor hun effectiviteit in het verminderen van Alzheimer kenmerkende oxidatieve stress, ontstekingsreacties, amyloïde plaque vorming en toxische amyloïde beta oligomeren. Combinaties van diverse enzymen, antioxidanten en oligomeer neutraliserende compounds zijn in vitro getest en geïdentificeerd voor hun efficiëntie ter vermindering van oxidatieve stress, celdood en afbraak van amyloïde plaques. Gedurende het komende jaar zullen de verkregen resultaten met elkaar worden gecombineerd: de verschillende geïdentificeerde potentiele medicijnen zullen met elkaar gecombineerd worden en ingekapseld in een nanodeeltje, dat vervolgens toegediend zal worden aan het J20 muizenmodel om te onderzoeken of deze muizen daadwerkelijk een vertraging of zelfs stopzetten van het ziekteproces vertonen.