Gerandomiseerde gecontroleerde studie naar de effectiviteit van Stepping Stones bij kinderen met een lichte verstandelijke beperking.
Vraagstuk
Stepping Stones Triple P helpt ouders met het opvoeden van hun kind (5-12 jaar) met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Hebben ouders na het programma betere opvoedingsvaardigheden en ervaren ze minder opvoedstress? Vermindert hierdoor het probleemgedrag van hun kind thuis en in de klas? Is Stepping Stones een goede standaardbehandeling voor deze groep?
Onderzoek
Via scholen voor speciaal (basis)onderwijs zijn ongeveer 160 ouders geworven, die zijn verdeeld over een interventie- en een controlegroep. Voor en na de behandeling hebben zij vragenlijsten ingevuld.
Uitkomst
Stepping Stones Triple P is intensiever dan de standaardvariant die de JGZ gebruikt. De resultaten laten zien dat Stepping Stones op de korte termijn, direct na de interventie, grotere effecten heeft op gedragsproblemen en opvoedstress dan de gebruikelijke aanpak. Op andere uitkomsten heeft het programma geen groter effect. Op langere termijn, zes maanden later, is er geen verschil meer.
Producten
Auteur: Marijke Olthof-Kleefman
Auteur: Marijke Kleefman, Daniëlle EMC Jansen, Roy E Stewart and Sijmen A Reijneveld.
Auteur: Marijke Kleefman
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond: Veel kinderen met een lichte verstandelijke beperking hebben op jonge leeftijd al psychosociale problemen. Deze vroege problemen hebben een negatieve invloed op het dagelijks functioneren en vergroten tevens de kans op latere stoornissen zoals depressie, angststoornissen en crimineel gedrag. Opvoedingsondersteuning wordt gezien als een belangrijk instrument voor de preventie en/of reductie van psychosociale problemen. Achterliggende gedachte is dat de opvoedcompetentie van de ouders de ontwikkeling van het kind belangrijk beïnvloedt. Stepping Stones Triple P (SSTP) is een opvoedondersteuningsprogramma voor ouders van kinderen met een licht verstandelijke beperking. De kennis over de effectiviteit hiervan is echter beperkt.
Het doel van de studie was het evalueren van de effectiviteit van het SSTP in vergelijking met gebruikelijke zorg (Care As Usual: CAU) en daarmee inzicht te krijgen of SSTP van toegevoegde waarde is op het huidige zorgaanbod voor kinderen met een licht verstandelijke beperking en psychosociale problemen in Nederland.
Methode: In de studie (gerandomiseerde gecontroleerde trial) zijn kinderen (5-12 jaar) met een licht verstandelijke beperking (IQ 50-85) geselecteerd via scholen (cluster 3, cluster 4 en SBO). Aan ouders werd gevraagd deel te nemen aan een studie over opvoeding en gedrag en hierover een aantal vragen in te vullen. Aan de hand van de ingevulde vragenlijsten zijn kinderen met psychosociale problemen geselecteerd (Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) ≥ 14); deze ouders werden gevraagd deel te nemen aan de interventiestudie. Ouders die toestemden werden gerandomiseerd over de interventiebehandeling (SSTP) of de controlebehandeling (CAU). Primaire uitkomstmaat was de verandering in psychosociale problematiek bij het kind. Secundaire uitkomstmaat betroffen opvoedvaardigheden en opvoedstress van ouders. De uitkomstmaten zijn op drie momenten gemeten: bij inclusie/voorafgaand aan de interventie (T0), direct na afloop van de interventie (T1) en 6 maanden na afloop van de interventie (T2).
Resultaten: We hebben 209 gezinnen gerandomiseerd. Hiervan zijn 111 gezinnen gerandomiseerd in SSTP (54 vroegtijdig afgehaakt en 57 interventie doorlopen) en 98 gezinnen in CAU. Alle 209 gezinnen zijn geïncludeerd in de intention to treat analyse waarbij, indien een meting mist, de laatst gemeten waarde als eindpunt wordt geteld (last observation carried forward). Daarnaast hebben we een analyse gedaan met de gezinnen die minimaal 1 nameting compleet hadden, in totaal 201 gezinnen. Alle analyses zijn gecorrigeerd voor geslacht en leeftijd. Op T0 waren er geen verschillen tussen de interventie- en de controlegroep wat betreft de uitkomstmaten. Op korte termijn (T0-T1) was er een significante afname van psychosociale problemen op school (SDQ leerkracht versie) (B=-2.25, 95% BI -3.79 tot -0.71). Daarnaast verbeterden ouders in de SSTP groep significant meer op de PSI (opvoedstress) dan ouders in de CAU groep op korte termijn (B=-7.06, 95% BI -12.11 tot -2.01). Op de lange termijn (T0-T2) zijn geen verschillen gevonden. Op de overige uitkomstmaten, psychosociale problemen volgens ouder en leerkracht en opvoedvaardigheden, zijn geen verschillen gevonden op korte en lange termijn.
Conclusie: SSTP is op korte termijn effectiever dan CAU op enkele uitkomstmaten. Op langere termijn zijn er geen verschillen in uitkomsten tussen STTP en gebruikelijke zorg (CAU).
Achtergrond: Veel kinderen met een lichte verstandelijke beperking hebben op jonge leeftijd al gedragsmatige en emotionele problemen. Deze vroege problemen hebben een negatieve invloed op het dagelijks functioneren en vergroten tevens de kans op latere stoornissen zoals depressie, angststoornissen en op crimineel gedrag. Opvoedingsondersteuning wordt gezien als een belangrijk instrument voor de preventie van gedragsmatig en emotionele problemen. Achterliggende gedachte is dat de opvoedcompetentie van de ouders de ontwikkeling van het kind belangrijk beïnvloedt. Stepping Stones Triple P is een opvoedondersteuningsprogramma voor ouders met kinderen met een licht verstandelijke beperking. De kennis over de effectiviteit hiervan is echter beperkt.
Het doel van de studie is het evalueren van de effectiviteit van het Stepping Stones in vergelijking met gebruikelijke zorg (Care As Usual: CAU) en daarmee inzicht te krijgen of Stepping Stones van toegevoegde waarde is op het huidige zorgaanbod in Nederland.
Methode: In de studie (gerandomiseerde gecontroleerde trial) worden kinderen (5-12 jaar) met een licht verstandelijke beperking (IQ 50-85) geselecteerd door scholen (cluster 3, cluster 4 en SBO). Aan ouders wordt gevraagd deel te nemen aan een studie over opvoeding en gedrag en hierover een aantal vragen in te vullen; de vragenlijststudie. Aan de hand van de ingevulde vragenlijsten, worden kinderen met gedragsproblemen geselecteerd (SDO ≥ 14) door het UMCG en deze ouders worden gevraagd deel te nemen aan het tweede deel van het onderzoek, de interventiestudie. Ouders die toestemmen worden gerandomiseerd over de interventiebehandeling (Stepping Stones) of de controlebehandeling (Care as Usual: CAU) (2*105 gezinnen, waarvan 2*63 gezinnen alle 3 metingen). Primaire uitkomstmaat is de verandering in psychosociale problematiek bij het kind. Secundaire uitkomstmaat betreffen opvoedvaardigheden en opvoedstress van ouders. Verder zal een procesevaluatie plaatsvinden om tevredenheid van professionals en ouders te bepalen. De uitkomstmaten worden op drie momenten gemeten: bij inclusie/voorafgaand aan de interventie (T0), direct na afloop van de interventie (T1) en 6 maanden na afloop van de interventie (T2).
Resultaten: De behaalde inclusie (afgesloten juni 2012): Op 49 scholen zijn ongeveer 2500 vragenlijsten afgegeven die de school kon verzenden. Door ouders zijn 1605 toestemmingsformulieren teruggestuurd waarvan 985 (61%) ouders toegezegd hebben om mee te werken en de vragenlijst hebben ingevuld. Van deze 985 gezinnen waren 211 gezinnen geschikt voor deel 2 (SDQ ≥ 14 + exclusiecriteria toegepast) en zijn dus gerandomiseerd. Hiervan zijn 113 gezinnen gerandomiseerd in Stepping Stones (51 vroegtijdig afgehaakt en 62 interventie doorlopen of nog bezig met traject) en 98 gezinnen zijn gerandomiseerd in Care as Usual. Respons op T1: 99%. Respons T2: 97%.
Conclusie: Stepping Stones kan een bijdrage leveren aan vroege behandeling van psychosociale problematiek bij kinderen met verhoogde risico’s indien dit een evidence-based programma is. Deze resultaten zullen voor beleidsmakers belangrijk zijn om te kunnen bepalen of Stepping Stones structureel geïmplementeerd moet worden in het Nederlandse zorgaanbod.