Implementatie van multidisciplinaire richtlijnen in complexe en onvoorspelbare zorg.
Bij het leveren van zorg zijn steeds vaker meerdere disciplines betrokken. Multidisciplinaire richtlijnen combineren de beschikbare, wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen voor zorgverlening aan een doelgroep. Het daadwerkelijke gebruik van deze richtlijnen in de praktijk valt soms tegen.
Resultaten
Bij 28 ambulante teams werd onderzocht welke factoren bijdragen aan adoptie van zo’n richtlijn, in casu de multidisciplinaire richtlijn Schizofrenie.
3 groepen factoren blijken de adoptie van deze richtlijn te faciliteren:
- wijze van organiseren zorg: een multidisciplinaire teamsamenstelling, duidelijke afgebakende doelgroep, strak intake-beleid, en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor en overleg over elke cliënt, monitoren van extern verleende zorg
- wijze van implementeren: projectmatig, stap-voor stap gaan werken met de richtlijn, met ruimte voor experimenteren en zeggenschap voor het team (tempo, volgorde), en met uitwisseling van ervaringen en kennis tussen teams tijdens de implementatie
- historie: teams die al gericht zijn op wetenschappelijk onderbouwd werken en daarin steun ondervinden vanuit de organisatie, behouden hun voorsprong
Verslagen
Lees de verslagen over dit project:
Eindverslag
De centrale vraag in dit onderzoek is op welke wijze zorginhoudelijke componenten uit een multidisciplinaire richtlijn in complexe en onvoorspelbare zorg effectief kunnen worden geïmplementeerd. Daarbij is vooral gekeken welke rol klinisch pad elementen, zoals een multidisciplinair team, en de gehanteerde implementatiestrategie hebben gespeeld op de effectieve implementatie. Daarnaast is onderzocht welke invloed contextfactoren hebben op de relatie tussen implementatiestrategie en de adoptie van zorginhoudelijke componenten. Het onderzoek heeft zich toegespitst op de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn schizofrenie en is uitgevoerd onder 28 multidisciplinaire teams die zich richten op de ambulante zorg aan patiënten voor wie de genoemde richtlijn van toepassing is. De teams variëren in het zorgorganisatiemodel dat zij hanteren: ACT, FACT en een eenvoudiger vorm van casemanagement. Data zijn verzameld door middel van een tweetal vragenlijsten, 2 interviews per team en aanvullende documentatie die door de teams is verstrekt, zoals audit rapporten, projectplan, processchema’s. Kwantitatieve en kwalitatieve data-analyse heeft plaatsgevonden op twee niveaus: individueel en teamniveau.
Uit het onderzoek blijkt lang niet alle geïnterviewden en respondenten kennis hebben genomen van de richtlijn. Academici, en in het bijzonder de psychiaters, kennen de MDR-S beter en het gebruik is hoger onder deze groep. Naarmate teamleden meer professionele verantwoording aan elkaar (moeten) afleggen binnen een ondersteunend, veilig teamklimaat en zij meer kennis hebben genomen van de richtlijn, waarderen zij de richtlijn meer voor wat betreft de geboden ondersteuning en het gebruiksgemak. De bredere organisatorische context en de geschiedenis van het team hebben een zeer dominante invloed op de adoptie van de richtlijn. In deze complexe en deels onvoorspelbare zorgomgeving konden we het belang van enkele klinisch-pad elementen van enkele aantonen. Een belangrijke rol is toebedeeld aan de multidisciplinaire samenstelling en werkwijze van de teams in de adoptie van de zorginhoudelijke elementen van de richtlijn. Dit geldt tevens voor zogenaamde “boundary activiteiten” belangrijk. In deze complexe en dynamische zorgomgeving doen die teams het beter die de grenzen van hun taakomgeving actief bewaken door middel van geformaliseerd ‘intakemanagement’ (criteria, screening, assessment) en ‘actieve betrokkenheid bij opname van hun cliënten in het ziekenhuis’. Uit de vergelijkende, grotendeels kwalitatieve analyse op teamniveau blijkt dat het helpt om deel uit te maken van een formeel invoeringstraject dat wordt ondersteund door het (hogere) management. Maar alleen wanneer dit wordt ondersteund door gedeelde teamdoelen, en voldoende bottom up invloed om deze te bewerkstelligen en zelf mede invulling te geven aan de vertaling van EB-kennis naar de eigen praktijk. Wat als werkbaar naar voren komt is incrementele implementatie, waarbij de volgorde van invoering aansluit bij wat het team voor de eigen caseload het meest opportuun vindt en waarmee men affiniteit heeft. De grootte van de stappen moet ook aansluiten bij de draagkracht/capaciteit van het team.Terugkoppelen naar het management van tussentijdse resultaten om te voorkomen dat jaarplannen in een kast verdwijnen is relevant. Borging bleek een zwak punt, maar leek beter te gaan waar men deel uit maakte van of deelnam aan een groter project op organisatieniveau.
Dit onderzoek beoogt inzicht te geven wat de invloed is van een drietal hoofdfactoren op de adoptie van de klinische elementen van de multidisciplinaire richtlijn schizofrenie. Het betreft de volgende hoofdfactoren: (a) de wijze van implementeren van de richtlijn; (b) het gebruik van klinisch pad elementen; en (c) teamfactoren. Er is gekozen voor een holistische onderzoeksbenadering waarbij aandacht is voor de context waarin de teams werken en waarin zij de richtlijn hebben geïmplementeerd. De empirische dataverzameling vindt plaats bij 30 teams die met schizofrene cliënten werken. Getracht wordt om 10 ACT, 10 (F)ACT en 10 casemanagement teams, die geografisch verspreid over het gehele land functioneren, in het onderzoek te betrekken. De dataverzameling wordt eind januari afgerond waarna de kwantitatieve en kwalitatieve data worden geanalyseerd. De eerste resultaten worden vlak na de zomer verwacht. Het onderzoek wordt uitgevoerd door de onderzoeksgroep RHO van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen, in nauwe samenwerking met het Trimbos instituut. Daarnaast wordt er met het CCAF samengewerkt.