Medicatiemanagement in de laatste levensfase

Patiënten in de palliatieve fase van hun ziekte gebruiken vaak veel medicijnen. Het kan hierbij gaan om medicatie die in de laatste levensfase niet meer zinvol of soms zelfs schadelijk is. Medicatiemanagement in de laatste levensfase wordt door zorgverleners vaak als lastig ervaren door de verwevenheid van medische, emotionele en ethische factoren. Kennis over en richtlijnen voor adequaat management van medicatie in de laatste levensfase ontbreken op dit moment.

Doel

Het doel van dit onderzoek was om tot een beschrijving van de huidige praktijk te komen en om aanbevelingen te formuleren om het medicatiemanagement in de laatste fase van het leven te verbeteren. Hiermee draagt het bij aan de optimalisering van zorg en de kwaliteit van leven in de laatste levensfase en aan een menswaardige stervensfase.

Aanpak/werkwijze

We maakten gebruik van 4 verschillende onderzoeksmethoden, te weten dossier-, interview-, vragenlijst-, en Delphi-onderzoek. Voor het interview waren we afhankelijk van bereidwillige artsen die allereerst moesten nagaan of zij een patiënt begeleidden die voldeed aan de inclusiecriteria en vervolgens deze patiënt moesten uitnodigen voor het onderzoek. Dit heeft veel moeite gekost. Als de patiënt eenmaal geïncludeerd was, liep de verdere procedure, inclusief het includeren van de overige betrokkenen, soepel. Bij het vragenlijstonderzoek hadden we een betrekkelijk lage respons.

Samenwerkingspartners

Het onderzoek was een samenwerkingsverband tussen Erasmus MC, Amsterdam UMC en het Radboudumc.

Resultaten

In de week voorafgaand aan het overlijden gebruiken patiënten gemiddeld 9 verschillende medicijnen. Belangrijkste redenen zijn onvoldoende bewustzijn, gebrek aan prioriteiten bij artsen om medicijnen te stoppen, angst voor de negatieve lichamelijke gevolgen van het stoppen en voor het ontnemen van hoop, en het teweeg brengen van psychische schade bij de patiënt. Het stoppen van medicijnen gebeurt vaak reactief, niet proactief. In de dagelijkse praktijk lijken met name de persoonlijke normen en waarden van de hoofdbehandelaar over ‘goed medicatiemanagement’ leidend. In de Delphi-studie selecteerden experts aanbevelingen voor richtlijnen voor medicatiemanagement in de laatste levensfase, waaronder het opstellen van een lijst van medicijnen die onder bepaalde omstandigheden gestaakt of afgebouwd dient te worden.