Risico jongeren met ADHD leren plannen en organiseren: een behandelstudie naar de korte- en lange termijn effecten.
Vraagstuk
Veel jongeren met AD(H)D worden minder druk als ze wat ouder worden, maar hebben nog wel moeite zich te concentreren en hun leven goed te plannen. Daardoor ontstaan problemen op school, thuis of met vrienden. Helpt een speciaal ontwikkelde cognitief-gedragstherapeutische plannings- en organisatietraining deze jongeren? Is het zinvol de training ook elders in Nederland toe te passen?
Onderzoek
Twee planningstrainingen – Zelf Plannen en een oplossingsgerichte training – zijn onderzocht op effecten op symptomen, school- en gezinsfunctioneren en gedrags- en stemmingsproblemen.
Uitkomst
Bij beide trainingen treedt op alle gemeten domeinen een grote vooruitgang op. Dit effect is ook drie maanden na de therapie nog aantoonbaar. Zelf Plannen is op een aantal onderdelen effectiever dan een oplossingsgerichte behandeling. In dit onderzoek was de uitval uit Zelf Plannen slechts 5 procent, veel lager dan gebruikelijk bij deze doelgroep.
Verspreiding en implementatie
Dit project heeft een vervolg gekregen in project Implementatie van "Zelf Plannen" bij jongeren met ADHD.
Producten
Auteur: Boyer BE., Doove LL., Geurts HM., Prins PJ M., Van Mechelen I., Van der Oord S. Boyer B.
Magazine: PLoS ONE
Auteur: Boyer B., Geurts H., Prins P., Van der Oord S. (2015)
Magazine: European Child and Adolescent Psychiatry
Auteur: Boyer, B., Geurts, H.M., Van der Oord, S.
Magazine: Journal of Attention Disorders
Auteur: Boyer B., Geurts H., Prins P., Van der Oord S.
Magazine: European Child and Adolescent Psychiatry
Verslagen
Eindverslag
Tot nu toe zijn er nog geen op evidentie gebaseerde psychosociale behandelingen voor adolescenten met ADHD, hoewel zij veel problemen ondervinden als gevolg van hun ADHD. Zij hebben vooral problemen met het plannen van hun dagelijkse (school) leven. Bovendien blijkt uit onderzoek dat deze kwetsbare groep vaak stopt met behandeling.
ADHD Trainingen Amsterdam is opgezet om de effectiviteit van een cognitieve gedragstherapie gericht op het aanleren van planningsvaardigheden (“Zelf Plannen”) voor adolescenten met ADHD te onderzoeken. Om deze behandeling te onderzoeken werd deze vergeleken met een behandeling die op veel gebieden overeenkomt met Zelf Plannen, maar die niet specifiek gericht is op het aanleren van planningsvaardigheden. Beide behandelingen bestaan uit 8 sessies voor de adolescent en 2 voor de ouder, worden uitgevoerd aan de hand van een werkboek en hebben een basis in motiverende gespreksvoering, om zo ook de motivatie voor behandeling te vergroten en de kans op stoppen met de behandeling te verkleinen. Meer dan 60 therapeuten werden getraind in het geven van beide behandelingen en er zijn 185 adolescenten willekeurig verdeeld over beide behandelingen. Voorafgaand aan de behandeling, na afloop van de behandeling en drie maanden na afloop van de behandeling werden metingen gedaan om het effect van de behandelingen in kaart te kunnen brengen. Uitkomsten werden gemeten op verschillende domeinen: 1. ADHD en planningsvaardigheden 2. Planning gemeten met neuropsychologische taken, 3. Comorbiditeit, 4. School, huiswerk en ruzie thuis. Zelf Plannen heeft tot nu toe veelbelovende resultaten opgeleverd, Zelf Plannen bleek effectiever dan de controle behandeling op reductie van planningsproblemen en executief dysfunctioneren en deze effecten waren ook nog te zien bij 3 maanden follow-up. Bovendien bleek slechts 5% van de adolescenten voortijdig te stoppen met behandeling; motiverende gespreksvoering heeft hier mogelijk een grote rol in gespeeld.
Ongeveer 3 tot 5 % van de 6-12 jarige kinderen heeft ADHD en ongeveer 65 % van deze kinderen heeft ook nog ADHD in de adolescentie. In de adolescentie wordt de hyperactiviteit vaak minder en komen de problemen met aandachtstekort, planning en organisatie meer op de voorgrond te liggen, zorgend voor beperkingen op veel gebieden van functioneren, zoals bijvoorbeeld problemen op school, verslavingen, verstoorde ouder-kind interacties, gedragsproblemen en stemmingsstoornissen. Het is dus zeer relevant evidence-based behandelingen te hebben om deze beperkingen en de risico’s in de ontwikkeling van adolescenten met ADHD te verminderen. Voor kinderen met ADHD zijn evidence-based interventies medicatie en (cognitieve) gedragstherapie. Echter voor adolescenten met ADHD zijn nog geen evidence-based (cognitieve) gedragstherapeutische interventies. Daarnaast, is de andere evidence-based interventie voor kinderen met ADHD, medicatie, veel minder effectief bij adolescenten; er zijn problemen met therapietrouw en schaamte voor medicatie. Bij volwassenen met ADHD blijkt de behandeling van een kernprobleem van ADHD, organisatie- en planningsproblemen, effectief in zowel de vermindering van ADHD, als van comorbide problemen bovenop medicatiebehandeling (Safren et al., 2005;2010). Juist adolescenten op de middelbare school worden vaak geconfronteerd met plannings- en organisatie problemen en zo'n behandeling zou ook geschikt voor deze doelgroep kunnen zijn, en de risico's in de ontwikkeling terug kunnen dringen. Aan het protocol zijn ontwikkelingsfase specifieke aanpassingen gedaan. Een motiveringsmodule is toegevoegd, aangezien adolescenten met ADHD een risicovolle doelgroep zijn met kans op uitval voor behandeling. Daarnaast is het programma vereenvoudigd en toegespitst op de plannings- en organisatie problematiek van adolescenten (voornamelijk op school). In dit onderzoek wordt vergeleken of deze behandelmodule effectief is in vergelijking met een controle-behandelmodule waarbij geen planningsvaardigheden worden aangeleerd. Wij hebben bijna 200 adolescenten behandeld in het kader van dit onderzoek, en uit de eerste resultaten blijkt dat wij een zeer lage drop-out hebben; slechts 5% valt uit de behandeling.