The efficacy of a CBT relapse prevention program for remitted anxiety disorder patients who discontinue antidepressant medication

In Nederland krijgt ongeveer 20% van de mensen te maken met een angststoornis. Een groot deel herstelt hiervan door antidepressiva of cognitieve gedragstherapie. Veel mensen die antidepressiva gebruiken, vallen binnen enkele weken tot maanden terug wanneer met de antidepressiva gestopt wordt. 
In dit onderzoek werd gekeken of de kans op terugval kleiner werd wanneer het afbouwen intensief werd begeleid in een antidepressiva-afbouwgroep. De groepsbehandeling werd vergeleken met individueel afbouwen onder begeleiding van een psychiater.

Resultaten

De groepsinterventie gaf geen lagere terugval dan de controlegroep. Er was sprake van hoge terugvalcijfers in beide groepen. Op basis hiervan werd besloten om niet verder met het onderzoek te gaan. De hoge terugvalcijfers na afbouw van de antidepressiva, ondanks intensieve begeleiding, is zeer relevant voor de klinische praktijk. Het betekent dat terughoudendheid geboden is bij het starten met antidepressiva en dat voorzichtigheid is geboden om herstelde mensen te adviseren antidepressiva af te bouwen.
 

Samenvatting bij start

Van alle mensen in Nederland krijg ongeveer 20% in zijn leven te maken met een angststoornis. Een groot deel van de mensen met angststoornissen herstelt hiervan door antidepressiva of cognitieve gedragstherapie. Echter, ongeveer eenderde van de mensen die antidepressiva gebruiken, valt binnen enkele weken tot maanden terug wanneer met de pillen gestopt wordt. 
In dit onderzoek wordt gekeken of de kans op terugval voor deze groep kleiner wordt wanneer je de pillen in een antidepressiva-afbouwgroep laat afbouwen. In deze groep wordt naast begeleiding van het afbouwen ook cognitieve gedragstherapie gegeven. Deze cognitieve gedragstherapie is specifiek gericht op factoren die mensen kwetsbaar maken voor terugval. De groepsbehandeling wordt vergeleken met individuele afbouw bij een psychiater. 
Ook wordt onderzocht welke mensen een groter risico hebben op terugval, de zogenaamde risicofactoren. Ten slotte wordt bekeken of de antidepressiva-afbouwgroep kosteneffectief is.
 

Richtlijn

Van de onderzoeksprojecten uit het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG) is inzichtelijk gemaakt of zij aansluiten bij de richtlijnen en/of modules in de FMS Richtlijnendatabase. Bekijk de bijbehorende richtlijn in de FMS Richtlijnendatabase.

Producten

Titel: Guided discontinuation of antidepressants: approach and first results of a Dutch multidisciplinary outpatient clinic
Auteur: Dozeman, E., van der Lande, H. J., Bet, P. M., Fransen, K., Jager, I., Jonker, J., Philippo, E., Reisman-Dolman, J., van Schaik, D. J. F., Scholten, W., van de Velde, I., Verheijen, V., van der Wart, M., van Zon, M., Batelaan, N., & Vinkers, C. H.
Magazine: Tijdschrift voor Psychiatrie, 2022
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36349853/
Titel: Reasons for participation and nonparticipation in Psychological Relapse Prevention for anxiety and Depression: a Qualitative study.
Auteur: Scholten, W., Muntingh, A., Batelaan, N. M., Draisma, S., De Jonge, M., & Van Balkom, A.
Magazine: Journal of Psychiatric Practice, 2021
Link: https://doi.org/10.1097/pra.0000000000000550
Titel: Recurrence of anxiety disorders and its predictors in the general population.
Auteur: Scholten, W., Have, M. T., Van Geel, C., Van Balkom, A., De Graaf, R., & Batelaan, N. M.
Magazine: Psychological Medicine, 2021
Link: https://doi.org/10.1017/s0033291721002877
Titel: Barriers to discontinuing antidepressants in patients with depressive and anxiety Disorders: A review of the literature and clinical recommendations.
Auteur: Scholten, W., Batelaan, N. M., & Van Balkom, A.
Magazine: Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 2020
Link: https://doi.org/10.1177/2045125320933404
Titel: The efficacy of a group CBT relapse Prevention program for remitted anxiety disorder patients who discontinue antidepressant medication: a randomized controlled trial.
Auteur: Scholten, W., Batelaan, N. M., Van Oppen, P., Smit, J. H., Hoogendoorn, A. W., Van Megen, H. J., Cath, D. C., & Van Balkom, A.
Magazine: Psychotherapy and Psychosomatics, 2018
Link: https://doi.org/10.1159/000489498
Titel: Diagnostic instability of recurrence and the impact on recurrence rates in depressive and anxiety disorders.
Auteur: Scholten, W., Batelaan, N. M., Penninx, B. W. J. H., Van Balkom, A., Smit, J. H., Schoevers, R. A., & Van Oppen, P.
Magazine: Journal Of Affective Disorders, 2016
Link: https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.02.025
Titel: Recurrence of anxiety disorders and its predictors.
Auteur: Scholten, W., Batelaan, N. M., Van Balkom, A., Penninx, B. W. J. H., Smit, J. H., & Van Oppen, P.
Magazine: Journal Of Affective Disorders, 2013
Link: https://doi.org/10.1016/j.jad.2012.10.031
Titel: Discontinuation of Antidepressants in Remitted Anxiety Disorder Patients: The Need for Strategies to Prevent Relapse.
Auteur: Scholten, W., Batelaan, N. M., Van Oppen, P., Smit, J., & Van Balkom, A.
Magazine: Psychotherapy And Psychosomatics, 2013
Link: https://doi.org/10.1159/000350450

Verslagen


Eindverslag

Doel Om het lange termijn beloop van angststoornissen te verbeteren zou terugvalpreventie een geïntegreerd deel van behandeling moeten zijn. Omdat het afbouwen van antidepressiva (AD) gepaard gaat met hoge terugvalcijfers, is terugvalpreventie vooral van belang bij patiënten die hun AD afbouwen. De doelen van deze studie waren i) onderzoeken of een cognitief-gedragstherapeutische (CGT) groepsinterventie de kans op terugval vermindert bij herstelde patiënten met een angststoornis die AD gaan afbouwen, vergeleken met afbouw van AD alleen en ii) berekenen van de kosteneffectiviteit en de kostenutiliteit van de interventie. Omdat gedurende deze RCT de indruk ontstond dat in beide condities sprake was van veel terugval en omdat het veel deelnemers niet leek te lukken om de antidepressiva helemaal af te bouwen of zij herstartten het gebruik van antidepressiva binnen 7 maanden, werd besloten om een tussentijdse (interim) analyse te doen. Doel hiervan was om te bepalen of het ethisch en zinvol was om door te gaan met het onderzoek. Studie opzet De effectiviteit van de CGT groepsinterventie werd onderzocht in een RCT bij patiënten met angststoornissen in remissie. Na baseline werd terugval na 4 en na 7 maanden vastgesteld. De interim-analyse werd gedaan door een onafhankelijke ‘data monitoring commissie’. Metingen voor de economische analyse vonden op 0, 4 en 7 maanden plaats. Studiepopulatie Geïncludeerd werden volwassenen van 18-65 jaar die i) AD gebruikten voor paniekstoornis, agorafobie, sociale fobie of een gegeneraliseerde angststoornis; ii) in remissie waren en iii) AD wilden afbouwen. Interventie De interventie bestond uit afbouw van AD met CGT in groepssessies. In de controlegroep wordt alleen AD afgebouwd onder begeleiding van een psychiater. Uitkomstmaten Uitkomstmaten waren i) percentage patiënten met terugval binnen 7 maanden ii) effect van de interventie en iii) kosteneffectiviteit en kostenutiliteit van de interventie. Sample size 100 deelnemers zouden worden geïncludeerd, verdeeld over beide condities, gebaseerd op het verwachte aantal deelnemers op het moment dat de interim analyse plaats zou vinden. Economische evaluatie De analyses gingen uit van een maatschappelijk perspectief. Directe en indirecte kosten en utiliteiten werden berekend over de periode van 7 maanden. De kosteneffectiviteitanalyse stelde de kosten per voorkomen recidief vast. De kostenutiliteits analyse stelde de kosten per utiliteit vast.
Een groot deel van de mensen met angststoornissen herstelt hiervan door antidepressiva of cognitieve gedragstherapie. Echter, ongeveer eenderde van de mensen die antidepressiva slikken vallen binnen enkele weken tot maanden terug wanneer ze met de pillen stoppen. In dit onderzoek wordt gekeken of de kans op terugval voor de ze groep kleiner wordt wanneer je de pillen in een antidepressiva-afbouwgroep laat afbouwen. In deze groep wordt naast begeleiding van het afbouwen ook cognitieve gedragstherapie gegeven. De groepsbehandeling wordt vergeleken met individuele afbouw bij een psychiater. Ook wordt onderzocht welke mensen een groter risico hebben op terugval, de zogenaamde risicofactoren. Ten slotte wordt bekeken of de antidepressiva-afbouwgroep kosten-effectief is.

Kenmerken

Projectnummer:
171001008
Looptijd: 100%
2010
2012
Gerelateerde programma's:
Gerelateerde subsidieronde:
Projectleider en penvoerder:
Prof. dr. A.J.L.M. van Balkom
Verantwoordelijke organisatie:
GGZ inGeest