EXCEPTIUSExceptional powers in time of Sars-CoV-2 crisis

Hoewel de publieke steun voor noodmaatregelen eerst groot was, was deze later uitgehold. In heel Europa waren burgers steeds kritischer over de democratische kosten van de beheersing van COVID-19. Bovendien konden uitzonderlijke maatregelen een duurzaam effect hebben op het democratisch bestuur. Zonder hier iets aan te doen zou deze afname van het vertrouwen van het publiek ertoe kunnen leiden dat burgers zich minder goed aan de maatregelen op het gebied van de volksgezondheid zouden houden en zou de stabiliteit van de democratie worden bedreigd. Dit vroeg om dringend onderzoek naar de modaliteiten, effecten en determinanten van noodbeslissingen in crisistijden.

Om aan deze behoefte tegemoet te komen, analyseerde EXCEPTIUS de uitzonderlijke besluitvorming in 32 Europese landen. Het project droeg bij aan de studie van de democratische veerkracht door na te gaan waarom sommige democratische systemen beter bestand waren tegen crises en welke politieke hervormingen die veerkracht vergrootten.

Het doel van dit project was om Nederland beter voor te bereiden op toekomstige rampen door de negatieve gevolgen van crisisbeheersingsmaatregelen voor het normale functioneren van onze samenlevingen te beperken.

Over het algemeen had Nederland maatregelen genomen die in verhouding stonden tot de gezondheidsrisico's van de pandemie. In vergelijking met andere landen die worden gekenmerkt door een politieke cultuur van consensus (Scandinavische landen, Oostenrijk en Ierland) was in Nederland meer macht geconcentreerd bij het kabinet.

De gevolgen van deze machtsconcentratie waren zichtbaar in de sterke daling van het vertrouwen dat Nederlanders in de regering hadden [van 74% in de zomer van 2020 naar 38% twee jaar later). Dit heeft gevolgen voor het vermogen van Nederland om toekomstige crises aan te pakken, aangezien uit deze resultaten blijkt dat het vertrouwen van het publiek essentieel is om de regering in staat te stellen evenredige COVID-19-maatregelen te nemen en de negatieve gevolgen van noodmaatregelen voor de stabiliteit en de legitimiteit van de democratie te beperken.

Bovendien leerde Nederland weinig van de ene pandemiegolf op de andere. De onderzoekers raden aan de Nederlandse aanpak van rampenbestrijding te hervormen en meer te decentraliseren en het parlement een sterkere rol te geven.

Strenge COVID-19 maatregelen brachten een vicieuze cirkel op gang. In tijden van crisis, wanneer het vertrouwen van het publiek laag is, moet het beleid strenger zijn om voor naleving te zorgen, waardoor het gebrek aan vertrouwen nog groter wordt. Op lange termijn verzwakt deze vicieuze cirkel het vermogen van samenlevingen om op crises te reageren.

Dit onderzoek raadt aan democratische hervormingen door te voeren om het vertrouwen van de burgers in democratische instellingen te versterken.