More is less?! Meer zelfstandig functioneren en minder begeleidingsmomenten door robot Tessa: een multiple baseline single case studie onder cliënten in de gehandicaptenzorg met problemen in dagstructuur en dagplanning.
Mensen met cognitieve beperkingen ervaren vaak moeite met dagstructuur en planning en zijn daardoor afhankelijk van ondersteuning van begeleiders. In dit project is onderzocht of een sociale robot kan helpen om dagelijkse activiteiten zelfstandiger uit te voeren. De robot geeft gesproken herinneringen, instructies en aanmoedigingen die zijn afgestemd op de persoonlijke behoeften van de gebruiker.
Bij 32 volwassenen in de intramurale gehandicaptenzorg is onderzocht wat het gebruik van de sociale robot betekent voor zelfstandigheid, begeleidingsbehoefte, kwaliteit van leven, kosten en de ervaringen van cliënten en zorgprofessionals. Ook is gekeken welke voorwaarden belangrijk zijn voor succesvolle implementatie.
De resultaten laten zien dat deelnemers hun persoonlijke doelen beter uitvoerden en dat minder ondersteuning van begeleiders nodig was. Ook werden positieve effecten gevonden op psychosociaal functioneren. Er werden geen duidelijke verbeteringen gevonden in het werkplezier van zorgprofessionals. Daarnaast heeft het project praktische kennis en handvatten opgeleverd voor de implementatie van sociale robotica in de gehandicaptenzorg.
Producten
Auteur: Kirstin N van Dam; Marieke F M Gielissen; Marleen Wensink; Nienke Siebelink; Brigitte Boon
Link: https://virtual.oxfordabstracts.com/event/76448/program?date=%222026-7-31%22&g_submission=461
Auteur: Kirstin N van Dam; Marieke F M Gielissen; Nienke M Siebelink; Ghislaine A P G van Mastrigt; Wouter den Hollander; Brigitte Boon
Magazine: JMIR Research Protocols
Link: https://www.zonmw.nl
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond
Veel mensen in de gehandicaptenzorg ervaren problemen met dagstructuur, planning en het zelfstandig uitvoeren van dagelijkse activiteiten. Hierdoor zijn zij vaak afhankelijk van ondersteuning door zorgprofessionals. Er is een sociale robot die gepersonaliseerde gesproken herinneringen en instructies geeft en mogelijk kan bijdragen aan meer zelfstandigheid en minder begeleidingsmomenten.
Doelstelling
Het project had als doel de effectiviteit en kosteneffectiviteit van zorg met deze sociale robot te onderzoeken bij volwassenen met cognitieve beperkingen die ondersteuning nodig hebben bij dagstructuur en planning in de intramurale gehandicaptenzorg. Daarnaast werden effecten op zelfstandigheid, psychosociaal functioneren, werkplezier van zorgmedewerkers en randvoorwaarden voor succesvolle implementatie onderzocht.
Opzet en populatie
Een non-concurrent multiple-baseline single-case experimental design (SCED; n=32) werd uitgevoerd, aangevuld met een economische evaluatie (cost-consequence analysis) vanuit maatschappelijk en institutioneel perspectief. De studie vond plaats op 22 woonlocaties van 4 gehandicaptenzorgorganisaties. De dataverzameling omvatte een baseline-, interventie- en effectfase van in totaal 13 weken, met follow-up na 6 maanden.
Geïncludeerd werden 32 volwassenen met cognitieve beperkingen, waaronder lichte tot matige verstandelijke beperkingen, autisme en neurologische aandoeningen, woonachtig in de intramurale gehandicaptenzorg. Inclusiecriteria waren onder meer problemen met dagstructuur en planning, het kunnen begrijpen van verbale instructies en het kunnen formuleren van persoonlijke doelen met begeleiders.
Databronnen waren begeleidingsdagboeken, wekelijkse doelmetingen, interviews, vragenlijsten en economische uitkomstmaten. Diversiteitsaspecten betroffen verschillen in cognitieve mogelijkheden, ondersteuningsbehoeften en mate van zelfstandigheid.
Interventie
De interventie bestond uit ‘Care involving a Social Robot’ (CiSR), waarbij robot Tessa werd geïntegreerd in het zorgproces. Tessa gaf gepersonaliseerde herinneringen, instructies en aanmoedigingen gericht op individuele doelen rondom dagelijkse structuur, planning en activiteitenuitvoering.
Inzet van de CiSR leidde tot een significante afname van zowel de frequentie als de duur van begeleidingsmomenten. Daarnaast verbeterde het uitvoeren van persoonlijke doelen (geselecteerde activiteiten) bij alle deelnemers, wat wijst op grotere zelfstandigheid. De economische evaluatie liet een positieve psychosociale impact en lagere begeleidingskosten zien. De totale maatschappelijke kosten waren lager dan bij gebruikelijke zorg, maar dit verschil was niet statistisch significant wanneer interventiekosten werden meegenomen. Er werden geen aantoonbare verbeteringen gevonden in werkplezier van zorgmedewerkers. Het project resulteerde ook in een implementatierichtlijn en kennis over samenwerking met ervaringsdeskundige co-onderzoekers.
Discussie, conclusie en implicaties
De resultaten suggereren dat Tessa kan bijdragen aan meer zelfstandigheid en minder ondersteuningsbehoefte bij mensen met cognitieve beperkingen. Belangrijke beperkingen zijn zelfrapportage van begeleidingsmomenten, variatie in de volledigheid van dataverzameling en beperkingen van bestaande kwaliteit-van-leveninstrumenten voor deze doelgroep. Succesvolle toepassing van CiSR vraagt om zorgvuldige implementatie, onder meer gekenmerkt door passende cliëntselectie, duidelijke doelen, training en evaluatie. De bevindingen ondersteunen besluitvorming over implementatie en opschaling van sociale robotica in de gehandicaptenzorg.