SaFe Home (Leiden): Samenwerkingsverband Familiebehandeling bij geweld in de Huiselijke Omgeving
In de SaFe Home pilot werken professionals van volwassenen- en jeugd GGZ, jeugdhulp, de vrouwenopvang en forensische zorg samen in behandeling van gezinnen waar huiselijk geweld speelt. Geweld heeft grote invloed op alle gezinsleden: ouders en kinderen kampen vaak met psychische klachten en de opvoeding kan onder druk komen te staan. Twaalf gezinnen begonnen aan de pilot, zeven gezinnen zijn nog in behandeling. Eerste resultaten laten
voorzichtig positieve effecten zien. Een deel van de ouders ervaart minder geweld en minder psychische klachten. Belangrijke bevorderende factoren zijn het gezamenlijke behandelplan, de betrokkenheid van jeugdhulpinstanties en een geïntegreerd team met frequente afstemming. Belemmeringen zijn onder andere de uitgebreide en tijdrovende aanmeldprocedure en beperkingen in het (outreachende) behandelaanbod. De pilot laat de potentie zien van geïntegreerde, gezinsgerichte behandeling bij huiselijk geweld en identificeert voorwaarden voor deze zorg.
Producten
Auteur: Marie-Louise Kullberg, Mara van Osch, Rianne de Kleine, Anika Bexkens & Maartje Schoorl
Auteur: Rianne de Kleine, Marie-Louise Kullberg, Maartje Schoorl
Verslagen
Eindverslag
SaFe Home: Een geïntegreerde, gezinsgerichte behandelpilot bij huiselijk geweld – eerste bevindingen en aanbevelingen
Achtergrond
Huiselijk geweld heeft ingrijpende gevolgen voor alle gezinsleden. Zowel slachtoffers als plegers hebben vaak psychische klachten. Ook opvoedingsvaardigheden komen onder druk te staan. Voor herstel en het voorkomen van herhaling is trauma- en forensische zorg nodig, bij voorkeur
gezinsgericht. In de praktijk belemmeren wachttijden, schotten tussen jeugd- en volwassenen-GGZ en gefragmenteerde financiering een integrale aanpak.
Nauwe samenwerking tussen volwassenzorg, jeugdzorg, jeugd-GGZ, de vrouwenopvang en forensische zorg kan hierin verbetering brengen. In de SaFe Home-pilot is door samenwerking tussen deze specialismen een geïntegreerde, gezinsgerichte behandeling opgezet en uitgevoerd, gebaseerd op de interventie Switch.
Doel
In dit pilotproject is SaFe Home ontwikkeld, geïmplementeerd en geëvalueerd. Het behandeldoel is om het geweld te stoppen door onderliggende psychologische risicofactoren te behandelen.
Behandeling
Vanuit een gezamenlijk gezinsbehandelplan krijgt ieder gezinslid (ouders en kinderen) een individueel behandeltraject (bijvoorbeeld gericht op emotieregulatievaardigheden of trauma), aangevuld met partnerrelatiegesprekken en/of ouder-kindinterventies (onder andere middels Attachment-Based Family Therapy). Er vinden regelmatig behandelevaluaties plaats met het gezin en betrokken professionals vanuit elk specialisme (forensisch, volwassenzorg, jeugd-GGZ en vrouwenopvang).
Methode
In totaal werden twaalf gezinnen geïncludeerd. Vijf gezinnen stopten vrij kort na aanmelding; zeven gezinnen zijn momenteel nog in zorg. Vragenlijsten worden bij start en na 3, 6 en 12 maanden afgenomen bij ouders en behandelaren om de behandelvoortgang te monitoren. Daarnaast zijn interviews gehouden met verwijzers, therapeuten en een aantal ouders om belemmerende en bevorderende factoren te identificeren.
Resultaten
De meeste behandeltrajecten zijn nog lopend. Bij intake rapporteren behandelaren een hoge mate van onveiligheid/bezorgdheid over de veiligheid van de kinderen (gemeten met de ARIJ). Ouders rapporteren een hoge mate van psychische klachten (gemeten met de SCL-90). De behandeleffecten tot dusver verschillen per gezin en per gezinslid. Voorlopige bevindingen wijzen op voorzichtig positieve effecten op het ervaren partnergeweld en op de psychische klachten van ouders. Ouders rapporteren een lichte toename van klachten bij hun kinderen, mogelijk doordat zij door de behandeling meer bewust zijn van wat er bij hun kind(eren) speelt. Kwalitatieve resultaten wijzen onder meer op het belang van het gezamenlijke behandelplan, de betrokkenheid van een jeugdhulppartij (zoals een jeugdteam of jeugdbescherming) en een geïntegreerd team van de verschillende organisaties met frequente afstemming.
Belemmeringen zijn de benodigde, uitgebreide verwijzings- en intake-procedures, het gebrek aan een gedeeld dossier en beperkingen in het (outreachende) behandelaanbod.
Discussie
De pilot onderstreept het potentieel van interdisciplinaire samenwerking en geïntegreerde, gezinsgerichte zorg bij huiselijk geweld, maar identificeert ook belangrijke uitdagingen in de implementatie van dergelijke zorg.
Lees ook de rapportage Structurele borging van domeinoverstijgende initiatieven voor onveiligheid in huishoudens Eindrapportage structurele borging gezinsgericht werken | voor Jeugd & Gezin
Aanbevelingen
Op basis van het pilotproject zijn er een aantal aanbevelingen (randvoorwaarden) geformuleerd voor een duurzame inbedding van SaFe Home in de regio:
- Financiering: Structurele financiering van projectleiding, projectondersteuning en indirecte zorgkosten is cruciaal voor de samenwerking.
- Aanmeldingen: Blijvend investeren in de samenwerking met een of meer jeugdpartijen is cruciaal voor het opgang brengen en houden van de aanmeldingen. Te overwegen valt om in slechts een of twee partijen te investeren vanuit kostenefficiëntie oogpunt. Een betrokken aanmelder die de regievoering op de veiligheid kan houden tijdens het gehele SaFe Home traject is cruciaal.
- Verwijzingen: Drempels in het verwijsproces moeten verlaagd worden om gezinnen waar huiselijk geweld speelt in zorg te krijgen. Hiervoor zijn mogelijke grote, systemische veranderingen nodig om de zorg vergoed te krijgen.
- Opstart trajecten/fasering: Om gezinnen te kunnen helpen is het essentieel om ze binnen afzienbare tijd na aanmelding te zien voor intake. Tegelijkertijd is fasering van de behandelingen (volgorde van individuele of gezamenlijke trajecten) verschillend per gezin en afhankelijk van motivatie en hulpvraag.
- Behandelaanbod: Hoewel met het huidige behandelaanbod niet alle gezinnen die te maken hebben met huiselijk geweld hebben, bediend kunnen worden, is voor de gezinnen in de pilot het huidige behandelaanbod van SaFe Home toereikend. Een combinatie van forensische zorg (volwassenen), specialistische volwassenenzorg (trauma), specialistische jeugd GGZ en vrouwenopvang is wat ons betreft de basis. Een uitbreiding met forensische zorg voor de jeugd lijkt wel zinvol.
- Behandelteam: Een vast team van ervaren behandelaren met veel expertise, zonder te veel wisselingen, met een vaste voorzitter (die niet behandeld binnen SaFe Home) strekt tot de aanbeveling. Reguliere overleggen (met en zonder gezinnen) is nodig om het samenwerkingsverband functioneel te houden.
- Ervaringsdeskundigheid: Om het aanbod te blijven verbeteren is input van de gezinnen cruciaal.
- Projectleiding en administratieve ondersteuning: Een projectleider is nodig om de ‘kar te trekken’ en de contacten tussen de zorgpartijen en met externe partijen (gemeente, andere regionale initiatieven) te onderhouden. Administratieve ondersteuning/coördinatie is essentieel om de zorg binnen de pilot te kunnen verlenen.
- Stuurgroep: Bestuurlijk commitment van de zorgpartijen in het samenwerkingsverband is een belangrijke randvoorwaarde voor een duurzame voortzetting. Een stuurgroep bestaande uit leden van alle organisaties en de gemeente is nodig om problemen te voorkomen en op te lossen en om verantwoording aan elkaar af te leggen. We bevelen aan een partij uit de jeugdhulpverlening (Jeugdbescherming of lokaal jeugdteam) op te nemen in de stuurgroep.