Zekerheid over de betrouwbaarheid van Neisseria gonorrhoeae diagnostiek
Gonorroe veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae is een veelvoorkomende seksueel overdraagbare aandoening waarvan het aantal besmettingen in Nederland toeneemt. De diagnose wordt meestal gesteld met een PCR-test, die snel en betrouwbaar is. Bij keelmonsters kan deze test echter soms vals-positieve resultaten geven, doordat onschuldige Neisseria-bacteriën in de mond lijken op de gonorroebacterie.
Dankzij verbeterde commerciële PCR-testen werd dit risico de afgelopen jaren als zeer klein beschouwd, waardoor bevestigingstesten nog maar beperkt worden uitgevoerd. Recente internationale studies laten echter zien dat sommige onschuldige Neisseria-bacteriën genetische veranderingen hebben ondergaan waardoor ook moderne testen opnieuw vals-positieve uitslagen kunnen geven. Het is onbekend of dit probleem ook in Nederland voorkomt. Deze verkennende studie onderzoekt hoe vaak dergelijke genetische veranderingen aanwezig zijn in Nederlandse keelmonsters en of aanpassingen nodig zijn in het diagnostisch beleid voor orale gonorroe.
Doel
Dit project onderzoekt of genetische veranderingen in onschuldige Neisseria-bacteriën leiden tot vaker voorkomende vals-positieve PCR-testen voor gonorroe in keelmonsters. Het project beantwoordt 2 vragen:
- Komen vals-positieve uitslagen door kruisreactiviteit vaker voor in gonorroe positieve keelmonsters?
- Zijn er inmiddels onschuldige Neisseria-soorten aanwezig die moderne testen verstoren?
Werkwijze
Deze observationele studie onderzoekt met restmateriaal van keelmonsters uit 2025–2027 of moderne gonorroetesten vaker vals-positieve resultaten geven. De onderzoekers gebruiken geanonimiseerde monsters van GGD’en en huisartsenlaboratoria. Eerst worden tenminste 500 positieve keelmonsters opnieuw getest met een confirmatie-PCR om het aantal vals-positieve uitslagen vast te stellen. Daarnaast kweken ze onschuldige Neisseria-bacteriën uit keelmonsters en testen ze of deze kruisreactiviteit veroorzaken in veelgebruikte commerciële PCR-testen. Bij aangetoonde kruisreactiviteit wordt genetisch onderzoek uitgevoerd. De resultaten geven inzicht in de betrouwbaarheid van huidige diagnostiek en mogelijke noodzaak voor aanpassing van testbeleid.
Samenwerkingspartners
Nederlandse laboratoria die momenteel SOA-diagnostiek verzorgen. Deze partners zijn essentieel omdat zij momenteel verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van gonorroediagnostiek. Daarnaast worden andere ketenpartners betrokken zoals diegenen die SOA-testen aanvragen (onder andere GGD'en en huisartsen), het RIVM en SOA Aids Nederland.
Verwachte resultaten
Dit onderzoek laat zien hoe betrouwbaar huidige testen voor gonorroe in keelmonsters zijn. De onderzoekers verwachten beter inzicht te krijgen in de vraag of onschuldige bacteriën in de keel soms ten onrechte een positieve gonorroetest veroorzaken. Als dit vaker voorkomt dan gedacht, kan dat gevolgen hebben voor patiënten, bijvoorbeeld door onnodige behandeling of onrust. De resultaten helpen laboratoria en artsen om diagnostiek verder te verbeteren en ervoor te zorgen dat testuitslagen zo betrouwbaar mogelijk blijven. Ook kan het onderzoek aanleiding geven om aanvullende controles bij positieve testen opnieuw in te voeren en vormt het een belangrijke basis voor toekomstig vervolgonderzoek.