Esketamine-geïnduceerde psychoanalytische processen en neurofysiologische hersendynamiek
Bij depressie spelen zowel onbewuste psychoanalytische fenomenen - zoals afweermechanismen en egofuncties - als neurobiologische factoren - zoals neuroplasticiteit en hersenactiviteit - een rol. Esketamine is een relatief nieuwe en snelle antidepressieve behandeloptie. Tijdens esketamine-toediening kunnen bewustzijnsveranderingen optreden met toegang tot onbewuste psychoanalytische processen. Ook beïnvloedt esketamine de neuroplasticiteit. De Epiphany-studie onderzoekt integraal hoe psychoanalytische (‘mind’) en elektrofysiologische (‘brain’) factoren tijdens en na esketamine-infusen veranderen en de relatie daarvan met (de duur van) het antidepressief effect.
Doel
De Epiphany-studie wil neurobiologische mechanismen van psychoanalytische fenomenen bij depressieve patiënten onderzoeken tijdens een esketamine-geïnduceerde veranderde bewustzijnstoestand. Daarmee verkrijgen we meer inzicht in de mogelijke relaties tussen psychologische veranderingen – bijvoorbeeld in egofuncties, zoals permeabiliteit van ego-grenzen, psychologische flexibiliteit, ervaring van psychedelische droomtoestanden – en veranderingen in elektro-encefalografische (EEG) kenmerken – bijvoorbeeld in het power spectrum, coherentie, of de excitatie/inhibitie-balans. Daarnaast wordt onderzocht of deze psychoanalytische- en/of EEG-veranderingen na een esketamine-infuuskuur samenhangen met het antidepressieve effect.
Aanpak
In dit prospectieve, observationele cohortonderzoek worden depressieve patiënten voorafgaande aan hun eerste esketamine-infuus onderzocht op 1) ernst van de depressie, 2) psychoanalytische fenomenen, en 3) EEG-activiteit in rust. Tijdens de volgende esketamine-infusen wordt tot een uur na het infuus continu een EEG gemeten, terwijl patiënten wordt gevraagd aan te geven of ze een verandering in bewustzijn (hebben) ervaren. Na de infuus-kuur en drie maanden later wordt opnieuw de ernst van de depressie, de psychoanalytische fenomenen en het EEG gemeten. Met Bayesiaanse statistiek worden relaties kwantitatief onderzocht. Voor kwalitatief onderzoek wordt na drie maanden een semi-gestructureerd interview afgenomen naar de behandelervaringen.
Samenwerkingspartners
Patiënten worden gerekruteerd en behandelend in Rijnstate Arnhem en er is samenwerking met de afdeling klinische neurofysiologie van de Universiteit van Twente (UT) en de afdeling psychiatrie van het Amsterdam UMC. Rijnstate behandelt dagelijks ernstig depressieve patiënten met meerdere behandelopties, waaronder psychoanalytische psychotherapie, esketamine-infusen en neurostimulatie. Bij de UT bestaat expertise op gebied van EEG-signaal-analyses en bij het Amsterdam UMC op gebied van onderliggende mechanismen bij depressie en machine learning technieken. Dit samenwerkingsverband integreert klinische zorg en (basaal) wetenschappelijk onderzoek naar de samenhang tussen biologische en psychologische factoren.
(Verwachte) resultaten
De Epiphany-studie hoopt relaties te kunnen vinden – én te publiceren in de wetenschappelijke literatuur – tussen de behandeling met esketamine, EEG-hersenactiviteit en psychoanalytische fenomenen. Het project hoopt dat veranderingen in de psychoanalytische fenomenen tijdens of na de esketamine-infusen samenhangen met veranderingen in EEG-hersenactiviteit én met een verbetering van de stemming. Dit geeft meer inzicht in onderliggende psychologische en biologische mechanismen bij depressie en de invloed van esketamine-infusen daarop. Ook hoopt het project dat de inzichten die een patiënt ervaart tijdens en na esketamine-geïnduceerde bewustzijnsveranderingen helpen in de (verdere) verbetering van de depressie en vermindering van de kans op terugval in de toekomst.