ACTE – Afbouwscenario’s Coronamaatregelen: Transport- en economische effecten

Dit rapport richt zich op de vraag: Wat zijn de mobiliteitseffecten en economische effecten van social distancing in de transportsector? Uit literatuuronderzoek naar maatregelen en effecten blijkt dat maatregelen gericht op transport die in de internationale literatuur naar voren komen, zich richten op: (1) Vermijden van verplaatsingen; (2) Veranderingen van vervoerwijze en (3) Verbeteren reizen zelf (kwaliteit en veiligheid openbaar vervoer en deelsystemen). Effecten van maatregelen die de literatuur rapporteert, betreffen: (1) Lichamelijke gezondheid en veiligheid, (2) Geestelijke gezondheid, (3) Economische effecten, en (4), Milieu De literatuur geeft vrijwel geen kwantitatieve integrale effecten van afzonderlijke maatregelen op mobiliteitsgedrag, virusverspreiding, of economie. Daardoor is het bijzonder moeilijk tot conclusies te komen over welke maatregelen wel of niet gewenst zijn, in welke context. Het aannemelijk te veronderstellen dat maatregelen die leiden tot meer fietsen en lopen (ten koste van de auto of het openbaar vervoer) positiever scoren dan maatregelen die leiden tot minder verplaatsingen. Een tweede literatuurstudie richt zich op de factoren die ten grondslag liggen aan de invoering van maatregelen gericht op transport. Een overkoepelende conclusie is dat die factoren niet los gezien kunnen worden van de bredere discussie over COVID-19 maatregelen; reizen is geen losstaande activiteit, maar gekoppeld aan activiteitenpatronen, en veel COVID-19 maatregelen richten zich op activiteiten of zijn generiek (zoals social distancing maatregelen). Ook is het vrijwel niet te doen de zelfstandige invloed van determinanten gericht op transport, op de effecten (virusverspreiding, economie, welbevinden) vast te stellen. Een tweede bevinding is dat factoren die van invloed zijn op de gekozen maatregelen en hun effecten zijn in te delen in: (1) socio-economische factoren, (2) culturele factoren, (3) politieke factoren en (4) individuele factoren. Onderzoek naar de capaciteit van transportsystemen leert dat de bottleneck van transportsystemen, met name het openbaar vervoer, ‘m zit in de loopstromen, meer dan in de zitplekken. De analyses uit dit deelproject laten zien dat indien mensen zich aan de afstandsregels houden, de doorstroomcapaciteit van een enkelvoudig infrastructuur element (een gang, een plein) naar verwachting met 60-70% zal afnemen door de social distancing maatregelen. Kijken we naar een netwerk, dan zien we daarbovenop een extra reductie in de doorstroomcapaciteit van het hele netwerk. Het onderzoek naar de economische effecten van methoden van rantsoenering van capaciteit in het openbaar vervoer laat zien dat er goed aan de effecten van rantsoeneringsstrategieën te rekenen is. De keuze tussen verschillende methoden voor rantsoenering is een belangrijk vraagstuk. Er valt iets te kiezen: verschillende rantsoeneringsmethoden kunnen behoorlijk verschillen op criteria van efficiëntie en welvaartseffecten, effectiviteit, en acceptatie. In ons onderzoek naar de waardering van drukte door OV-reizigers troffen we aan dat het verplicht stellen van niet-medische mondkapjes de negatieve waardering van drukte in het voertuig aanzienlijk dempt voor respondenten vanaf 30 jaar. Deze bevindingen kunnen bijvoorbeeld van belang zijn bij het aanpassen van de dienstregeling. Wanneer vervoerbedrijven minder capaciteit gaan inzetten, zal het gemiddeld drukker worden in de voertuigen. Na de uitbraak van COVID-19 heeft de Nederlandse overheid verschillende maatregelen genomen om het virus terug te dringen. Ons onderzoek onder burgers laat zien dat respondenten een sterke positieve voorkeur hebben voor beleidsopties om thuiswerken te bevorderen. De optie die het best scoort is de dringende oproep om alle dagen van de week thuis te werken. De thuiswerkmaatregel die het minst goed (maar nog altijd zeer positief) scoort is de verplichting om thuis te werken, tenzij het echt niet anders kan. Verder laat het onderzoek zien da