Bewegen op recept in Zaanstad
Huisartsen in Zaanstad hebben de handen ineengeslagen om meer mensen naar de sportschool te zien te krijgen. Bewegen Op Recept (BOR) is het motto.
Als blijkt dat bewegen een positief effect kan hebben op de gezondheid van een patiënt, verwijzen de huisartsen die op recept naar een leefstijladviseur. Zaanstad heeft speciaal voor het project leefstijladviseurs aangesteld. De adviseurs bieden diverse beweegprogramma’s aan.
De stad richt zich in eerste instantie op inwoners van de achterstandswijk Poelenburg. Het gaat dan om mensen met onder andere overgewicht, diabetes of rugklachten.
Er wordt bij iedere cliënt een nul- en nameting gedaan. Met het project pogen huisartsen ook om beweegkuren- en programma’s in het verzekeringspakket op te nemen. Bewegen op Recept in Zaanstad is een vervolg op een succesvol project BOR in Den Haag. In Den Haag is een handboek BOR geschreven. Dat geldt als leidraad voor de implementatie van BOR in Zaanstad.
Verslagen
Eindverslag
Wat is Bewegen op Recept?
BOR is een wijkgerichte interventie met als doel het verbeteren van de beweegactiviteit van mensen die
niet of nauwelijks sporten. De doelgroep bestaat uit patiënten tussen 18 en 65 jaar die zich in de eerstelijns huisartsenpraktijk presenteren met niet afnemende klachten wegens overgewicht, type 2 diabetes, bewegingsarmoede, rugklachten en/of spanningsklachten. Wanneer de huisarts het idee heeft dat beweging de gezondheid van de betrokken cliënt ten goede zal komen, kan hij een BOR-recept uitschrijven. Het BOR-recept bestaat uit een op maat gemaakt beweegprogramma van 18 weken onder leiding van een gespecialiseerd instructeur en gesprekken met een leefstijladviseur. Facultatief kan een cursus gezonde voeding gevolgd worden. De pilot is uitgevoerd in Zaandam en richtte zich vooral op inwoners van de krachtwijk Poelenburg en omliggende wijken.
De effectevaluatie
Om het effect van BOR op de korte en lange termijn te onderzoeken, hebben de deelnemers op meerdere momenten een vragenlijst met betrekking tot beweegactiviteit, kwaliteit van leven en huisartsbezoeken ingevuld;
Daarnaast zijn tijdens de intake en de eindevaluatie de individuele doelen met betrekking tot het beweegprogramma vastgesteld en zijn de conditie, buikomvang, lengte en gewicht gemeten.
Kenmerken van de BOR-deelnemers
In totaal hebben 258 deelnemers meegedaan aan BOR. Bijna alle deelnemers (93%) waren vrouw. Tweederde (64%) had een lage opleiding genoten en de grootste groep deelnemers (89%) was niet-westerse allochtoon. Meer dan de helft van de deelnemers had enige (54%) of grote (17%) moeite met rondkomen en meer dan tweederde (69%) was afhankelijk van uitkeringen.
BOR sluit goed aan op de individuele doelen van de deelnemers
Tijdens de gesprekken met de leefstijladviseur stellen de deelnemers doelen op die zij zelf willen behalen door deelname aan BOR. Na deelname heeft 85% van de deelnemers minimaal 1 van de door henzelf gestelde doelen behaald. Met name het verbeteren van de conditie (83%) en verminderen van pijn (77%) worden door bijna alle deelnemers behaald. Alleen afvallen wordt door minder dan de helft (39%) van de deelnemers behaald.
Beweegactiviteit en conditie is verbeterd na BOR
Na deelname aan BOR is het aantal deelnemers met een goede conditie met 11% gestegen. Tevens is het aantal deelnemers dat aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) voldoet gestegen. Bij de intake van BOR voldeed 33% van de deelnemers aan de NNGB. Na afloop voldeed 49% van de deelnemers aan de norm. Na een jaar was dit 43%. Er is dus een langdurige stijging van de beweegnorm zichtbaar bij de deelnemers van BOR.
Een derde van de deelnemers blijft langdurig sporten
78% van de deelnemers had nog nooit gesport voor deelname aan BOR. Van de deelnemers die nog nooit hadden gesport voor deelname aan BOR, was na drie maanden nog 39% en na een jaar nog 37% aan het sporten in groepsverband. Bij een aantal deelnemers was het gebrek aan begeleiding de reden om op langere termijn niet door te gaan met sporten.
Positief effect op de psychische gezondheid beïnvloedt de keuze om door te gaan met sporten
Na deelname aan BOR is het percentage deelnemers dat psychisch gezond was met 14% gestegen. Deze stijging was met name waarneembaar in de groep die na deelname aan BOR door bleef gaan met sporten. In de groep die door bleef gaan met sporten is het percentage matig tot ernstig ongezond sterk afgenomen, van 31% tijdens de intake tot 10% tijdens de eindevaluatie.
Aantal huisartsbezoeken blijft gelijk
De deelnemers is gevraagd hoe vaak zij de afgelopen twee maanden de huisarts bezocht hebben. Gemiddeld gingen de deelnemers twee keer naar de huisarts. Dit is tijdens alle meetmomenten gelijk gebleven. Daarmee is geen verandering in het aantal huisartsbezoeken voor en na BOR aangetoond.
Financiële situatie belemmerende factor om door te gaan met sporten
Voor alle deelnemers was het financiële aspect een belemmerende factor om door te gaan met sporten. Aangezi
Het project BOR is gericht op inwoners die zich in de eerstelijnspraktijk presenteren met niet afnemende klachten die te maken hebben met overgewicht, diabetes, bewegingsarmoede, rugklachten of spanningsklachten. Het betreft vooral mensen die in cultureel en sociaaleconomisch opzicht in een achterstandspositie leven. De uitdaging is het bevorderen van een actieve leefstijl door het aanbieden van op maat gemaakte bewegingsprogramma’s die de leefstijl blijvend zullen verbeteren.
Interventie
Wanneer de huisarts het idee heeft dat meer bewegen de gezondheid van de betrokken cliënt ten goede zal komen, kan hij een BOR-recept uitschrijven. Vervolgens wordt er een afspraak gemaakt met een leefstijladviseur. Deze houdt een intakegesprek en vult een gestandaardiseerde gezondheidstest in. Vervolgens bespreken cliënt en leefstijladviseur welk bewegingsprogramma het meest geschikt is. Dan kan de deelnemer onder begeleiding van een gespecialiseerde instructeur binnen een speciale Bewegen op Recept sportgroep gaan sporten. Na 14 weken sporten komt de deelnemer weer terug bij de leefstijladviseur om zo in een toekomstgesprek te kijken waar de deelnemer blijft sporten wanneer de lessen van Bewegen op Recept stoppen. Na afloop van de 28 lessen vind een evaluatiegesprek plaats, met o.a. een natmeting.
Als aanvulling van het programma worden deelnemers uitgenodigd om facultatief mee te doen aan een cursus van vier bijeenkomsten over Voeding & Bewegen. In de cursus gaat een diëtiste in samenwerking een voorlichter eigen taal en cultuur in op gezonde voeding en word een supermarktrondleiding gedaan. Daarnaast krijgt de deelnemer een stappenteller mee naar huis om zo inzicht te krijgen in haar of zijn beweegactiviteit in het dagelijks leven.
Het project loopt in Zaandam en richt zich vooral op inwoners van de krachtwijk Poelenburg en omliggende wijken.