Charge your Brainzzz 2.0: evaluation of a co-created healthy sleep intervention for adolescents using a complex systems approach

Veel Nederlandse tieners slapen te weinig, wat hun cognitieve ontwikkeling, mentale gezondheid en fysieke welzijn beïnvloedt. Het project Charge Your Brainzzz 2.0 ontwikkelde een interventieprogramma gericht op 12–15-jarige VMBO-leerlingen, in co-creatie met tieners, ouders en professionals. Het programma combineert educatie, oudervoorlichting en schoolbeleid en is geëvalueerd op implementeerbaarheid en effectiviteit, met speciale aandacht voor de complexe systemen die slaap beïnvloeden.

Doel

Het project had tot doel het ontwikkelen en evalueren van een effectieve, co-creatieve slaapinterventie voor adolescenten. Daarnaast richtte het zich op het verbeteren van kennis, attitudes en slaapduur, het verkennen van systeemfactoren die slaap beïnvloeden, en het onderzoeken van implementatiemogelijkheden binnen scholen en gezinnen. Zo wil het project structureel bijdragen aan gezondere slaapgewoonten en het verminderen van risico’s op vermoeidheid en gezondheidsproblemen bij tieners.

Aanpak/Werkwijze

De aanpak combineerde co-creatie met een complexe systeemaanpak. Via focusgroepen met tieners, ouders, docenten en jongerenwerkers werd een Causal Loop Diagram opgesteld om onderliggende oorzaken en interacties rond gezonde slaap inzichtelijk te maken. Belangrijke acties en interventies werden geselecteerd met behulp van het Action Scales Model en vervolgens vertaald naar een coherent interventieprogramma volgens het Intervention Mapping Protocol. De interventie werd op 9 scholen getest in een pilotstudie met een pre-post design, waarbij zowel effecten op kennis en houding als slaapduur werden gemeten.

Samenwerkingspartners

Het project werkte intensief samen met leerlingen, ouders, onderwijsprofessionals, jeugd- en gezondheidswerkers, Gezonde School Adviseurs, gemeenten, beleidsmakers en de eigenaar van het programma, GLoS Educatief. Daarnaast werden bedrijfslevenpartners zoals Magister en SomToday betrokken om communicatiepraktijken aan te passen en negatieve invloed op slaap te verminderen. Door deze samenwerking is de interventie afgestemd op de leefwereld van de tieners en de infrastructuur van scholen, wat de implementatie en borging van het programma versterkt.

Afbeelding

Resultaten

De pilotstudie liet zien dat de interventie leidde tot significante verbeteringen in kennis en positieve houding ten aanzien van slaap bij tieners. Hoewel veel schoolbeleidscomponenten moeilijk implementeerbaar bleken, resulteerde het programma in een verlenging van de slaapduur en een halvering van het aantal korte slapers. De interventie biedt daarmee een effectief instrument voor het bevorderen van gezonde slaap bij adolescenten en levert praktische inzichten op voor verdere implementatie in scholen en gezinnen.

• Charge your Brainzzz-lespakketten voor de brugklas en 2/3 havo/vwo.
• Lessen, animaties en tips voor leerlingen.
• Informatie, adviezen en materialen voor ouders.