De ongelijke verdeling van de gevolgen van de COVID-19 pandemie

De COVID-19-pandemie, zowel het virus zelf als de vele beperkende overheidsmaatregelen om de verspreiding van het virus tegen te gaan, had grote gevolgen voor de Nederlandse samenleving. Niet alleen overvolle ziekenhuizen en veel sterfte, maar ook maatschappelijke ontwrichting door de sluiting van scholen, winkels en bedrijven en de oproep om thuis te werken en sociale contacten te vermijden. Dit alles had grote gevolgen voor Nederlanders: mensen waren bang voor verlies van werk en inkomen, vereenzaamden en hadden last van angst en depressieve gevoelens. 

Dit project onderzocht hoe deze negatieve gevolgen van de pandemie verdeeld waren in de samenleving. De onderzoekers bekeken met name of traditioneel kwetsbare groepen (zoals lager opgeleiden, ouderen en mensen met een zwakke gezondheid) én nieuwe kwetsbare groepen (zoals zzp’ers) harder waren geraakt dan anderen. Er werd gebruikt gemaakt van data van vijf grootschalige enquêtes die gedurende de pandemie (tussen april 2020 en september 2021) waren uitgevoerd. In totaal gaven bijna 100 duizend personen antwoord op de vragen. Centrale thema’s in het onderzoek waren: het dramatisch verlies aan vertrouwen in de overheid, de mentale gevolgen van de pandemie, of er bij bepaalde sociale groepen sprake was van een opeenhoping van negatieve gevolgen van de pandemie, enzovoort.

Uit de resultaten bleek dat mensen met een lagere opleiding, gering inkomen, niet-westerse migratieachtergrond, jongeren en personen met een mindere gezondheid de meeste negatieve sociale gevolgen ondervonden. De pandemie versterkte de sociale ongelijkheid. Mensen met een mindere gezondheid, sterke ervaren dreiging door het virus en afnemende sociale contacten ervoeren meer mentale spanningen. Later in de pandemie verminderde de stress. Bij vrouwen en jongeren nam de stress eerst sterker toe, maar later daalde deze bij hen sterker dan bij mannen en ouderen. In september 2023 bleek het mentaal welzijn van jongeren niet blijvend verslechterd door de pandemie. Het vertrouwen in de overheid daalde sterk tijdens de pandemie. Bij hoger opgeleiden was de daling sterker dan bij lager opgeleiden.