Doet de gezonde school ertoe en zo ja, onder welke condities?
Algemene samenvatting
Landelijk wordt gezondheidsbevordering op scholen gestimuleerd via het programma Gezonde School. Binnen dit project werd onderzocht onder welke condities de Gezonde School-aanpak daadwerkelijk bijdraagt aan een gezondere leefstijl, gezondheid, welbevinden en schoolprestaties van leerlingen en studenten. Daarbij werd zowel gekeken naar de regionale ondersteuning vanuit GGD’en als naar de implementatie van de aanpak op scholen.
Doel
Het project had als doel inzicht te krijgen in de effectiviteit van de Gezonde School-aanpak en de voorwaarden waaronder deze aanpak succesvol kan worden uitgevoerd. Daarbij stonden drie vragen centraal:
- hoe regionale ondersteuning vanuit GGD’en is georganiseerd;
- hoe de implementatie van Gezonde School op scholen eruitziet;
- in hoeverre verschillen in gezondheid, leefstijl en schoolprestaties van leerlingen verklaard kunnen worden door schoolcontext, implementatie en ondersteuning.
Aanpak/werkwijze
Het onderzoek werd uitgevoerd binnen acht GGD-regio’s. De regionale ondersteuning werd in kaart gebracht met interviews, observaties, vragenlijsten en schoolbezoeken.
Daarnaast werd een implementatievragenlijst ontwikkeld en afgenomen bij 535 scholen in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en mbo. Met behulp van Qualitative Comparative Analysis (QCA) werden condities voor succesvolle implementatie onderzocht.
Ook werden bestaande databronnen gebruikt om verbanden te analyseren tussen gezondheidsbevordering op scholen en leerlinguitkomsten, zoals leefstijl, BMI, welbevinden en schoolprestaties.
Samenwerkingspartners
Het onderzoek werd uitgevoerd door een samenwerkingsverband van negen GGD’en, de Academische Werkplaatsen Limburg, Agora en Amphi, de Universiteit Maastricht en TNO.
Resultaten
Het onderzoek liet zien dat regionale ondersteuning een belangrijke voorwaarde is voor succesvolle implementatie van de Gezonde School-aanpak. Voldoende menskracht en middelen, gecombineerd met duidelijke coördinatie, communicatie en afspraken over verantwoordelijkheden, bleken essentieel. Tegelijkertijd werden grote verschillen tussen GGD-regio’s gevonden, waardoor de ondersteuning in veel regio’s onvoldoende was.
Ook tussen scholen verschilden de implementatiegraad en uitvoering sterk. Scholen die zich actief identificeerden als Gezonde School hadden gemiddeld een hogere implementatiegraad. Een succesvolle implementatie hing samen met factoren zoals voldoende middelen en personeel, een positief schoolklimaat, draagvlak onder ouders, externe ondersteuning, kartrekkers binnen de school en het daadwerkelijk werken volgens de Gezonde School-aanpak.
De verschillen tussen scholen in leerlinguitkomsten bleken over het algemeen klein en werden grotendeels verklaard door de sociaaleconomische status van ouders. Wel werden kleine positieve verbanden gevonden tussen Gezonde School-certificering en bepaalde leerlinguitkomsten. Zo bleek de aanpak op het thema voeding te kunnen bijdragen aan gezondere voedingskeuzes van leerlingen tijdens schooltijd.
Op basis van de resultaten werden verschillende aanbevelingen gedaan, waaronder het versterken van de regionale ondersteuning, het aanstellen van een Gezonde School-coördinator per school en het structureler verankeren van gezondheidsbevordering binnen scholen en gemeentelijk beleid.
Proefschriften
Producten
Auteur: Vennegoor G, van Assema P, Eekhout I, Lezwijn J, Molleman GRM, Jansen MWJ
Magazine: Journal of School Health
Begin- en eindpagina: 13277-
Auteur: Vennegoor G, Van Assema P, Molleman GRM, Dieleman J, Jansen MWJ.
Magazine: European Journal of Public Health, Volume 33, Issue Supplement_2, October 2023, ckad160.395,
Auteur: Vennegoor G, Vonk L, van Assema P, Huijts T, Eekhout I, Molleman GRM, Levels M, Jansen MWJ
Magazine: TSG - Tijdschr Gezondheidswet Supplement 2
Begin- en eindpagina: 25-33
Auteur: Vonk L, van Empelen P, Huijts T, Eekhout I, Jansen MWJ.
Magazine: Nutrients 2024,16, 1981.
Link: https://www.mdpi.com/2072-6643/16/13/1981
Auteur: Vennegoor G, van Assema P, Molleman GRM, van Empelen P, and Jansen MWJ.
Magazine: Health Education, 2025 125(3), 298-315.
Begin- en eindpagina: 298-315
Auteur: Vonk L, Eekhout I, Huijts T, Levels M, Jansen MWJ
Magazine: International Journal of Environmental Research and Public Health. 2024, 21, 1073.
Auteur: Vennegoor G, van Assema P, Molleman GRM, van Empelen P, Dieleman D, Jansen MWJ.
Magazine: Health Promotion International, 2023, 38, 1–12
Begin- en eindpagina: 1-12
Auteur: Vonk L, Eekhout I, Huijts T, Levels M, Jansen MWJ.
Magazine: BMC Public Health, 2023:1296
Link: https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-023-16123-7
Auteur: Vonk L, Eekhout I, Huijts T, Levels M, Jansen MWJ.
Magazine: International Journal of Environmental Research and Public Health, 2024, 21(6), 767;
Link: https://www.mdpi.com/1660-4601/21/6/767.
Auteur: Vennegoor G, van Assema P, Dieleman J, Jansen MWJ, Molleman GRM.
Magazine: Health Promotion International, 40(6), Article daaf177
Auteur: Vonk L, Eekhout I, Huijts T, Levels M, Jansen MWJ.
Magazine: BMC Public Health
Begin- en eindpagina: 1296-
Auteur: Vennegoor G, van Assema P, Eekhout I, Lezwijn J, Molleman GRM, Jansen MWJ.
Magazine: Journal of School Health. 2022;