Mobiele menu

Early diagnosis of Alzheimer’s disease: conceptual considerations and ethical guidance

Projectomschrijving

Samenvatting na afronding

De ziekte van Alzheimer (AD) wordt door velen gevreesd. Onderzoek richt zich steeds meer op het ontwikkelen van geneesmiddelen die het ziekteproces in een vroeg stadium zouden kunnen vertragen of stoppen.

Met behulp van Alzheimer-biomarkers zou het in theorie mogelijk zijn om al voordat hinder in het dagelijks leven ontstaat en voordat iemand problemen van het denken heeft, een diagnose ziekte van Alzheimer te stellen. Dit heeft tot gevolg dat er nieuwe ziekteconcepten en definities opkomen om deze nieuwe stadia van de ziekte van Alzheimer te benoemen, bijvoorbeeld preklinische Alzheimer. Uit de ethische analyse van het onderzoek blijkt dat de benoeming van deze nieuwe stadia van Alzheimer mogelijk zinvol is voor de wetenschap.

Resultaten

De uitkomsten van het literatuuronderzoek laten zien dat het van belang is om de discussie over wenselijkheid apart te voeren; één discussie voor wetenschappelijk onderzoek en één voor de klinische praktijk. Uit interviews met huisartsen en verschillende medische specialisten lijkt dat zij alleen de meerwaarde van deze testen zien als er een hulpvraag aan ten grondslag ligt of als er klachten zijn. Maar dat het geen verschil maakt voor verdere behandeling.
Het onderzoek heeft geresulteerd in het benoemen van 5 domeinen die relevant zijn bij de beantwoording van de vraag over de wenselijkheid van de vroege diagnose Alzheimer. Samen met zorgverleners is naar deze domeinen gekeken en is een aantal vragen opgesteld die zorgverleners en patiënten zich zouden moeten stellen als zij te maken krijgen met de vroeg diagnostiek Alzheimer.
 

Samenvatting bij start

De ziekte van Alzheimer (AD) wordt door velen gevreesd. Onderzoek richt zich steeds meer op het ontwikkelen van middelen die het ziekteproces in een vroeg stadium zouden kunnen vertragen of stoppen. Met behulp van ‘biomarkers’ wordt geprobeerd de ziekte zo vroeg mogelijk op te sporen, zelfs bij mensen die nog geen symptomen hebben. Gesproken wordt van ‘pre-klinische’ en ‘prodromale’ AD. Het is echter nog onduidelijk hoe betrouwbaar biomarkers dementie kunnen voorspellen, en wat een diagnose ‘preklinische AD’ precies betekent – is de persoon al echt ziek, of heeft hij een verhoogd risico om ziek te worden? De waarde van vroegdiagnostiek is ook omstreden, omdat er nog geen behandeling is.
Is steeds vroegere diagnsotiek een goede ontwikkeling? Welke ethische argumenten pleiten hiervoor, welke ertegen? Hoe wordt er in de praktijk mee omgegaan? Doel van dit onderzoek is om ethische aanbevelingen te doen voor verantwoord omgang met biomarkers en vroege AD diagnostiek in de klinische praktijk. •    Bekijk ook het ZonMw-programma Memorabel

Producten

Titel: Ethical Considerations in the use of Biomarker Testing for early Alzheimer Diagnosis: a Systematic Review
Auteur: Marthe Smedinga
Titel: Early diagnosis of Alzheimer’s Disease: conceptual considerations and ethical guidance
Auteur: Krista Tromp
Titel: Systematic review: Ethical Considerations in the use of Biomarker Testing for early Alzheimer Diagnosis
Auteur: Marthe Smedinga
Titel: Integriteit en ethiek bij dementie: Is Ja Genoeg? Dilemma’s in onderzoek
Auteur: Krista Tromp
Titel: Morele dilemma’s bij dementie-onderzoek
Auteur: Krista Tromp
Titel: Featured research session ‘Risk Disclosure in the Era of Alzheimer's Prevention Studies: An International Perspective’
Auteur: Edo Richard, Jessica Langbaum, Angela Bradbury, Jason Karlawish
Titel: Ethical Considerations in the use of Biomarker Testing for early Alzheimer Diagnosis: a Systematic Review
Auteur: Marthe Smedinga
Titel: Vroegdiagnostiek van Alzheimer
Auteur: Marieke Perry
Titel: Ethical Considerations in the use of Biomarker Testing for early Alzheimer Diagnosis: a Systematic Review
Auteur: Marthe Smedinga, Krista Tromp, Maartje Schermer, Edo Richard
Titel: Risk Disclosure in AD: The Perspective of the European Prevention of Alzheimer’s Dementia Consortium (EPAD)
Auteur: Krista Tromp, Edo Richard,
Titel: Ethische dilemma’s bij vroegdiagnostiek van Alzheimer
Auteur: Krista Tromp, Marieke Perry
Titel: On the personal utility of Alzheimer’s disease-related biomarker testing in research
Auteur: Eline Bunnik, Maartje Schermer
Titel: Satelliet Symposium ‘Reconceptualisation: Are we ready to use biomarkers for AD in clinical practice and is this move to clinical practice desirable?’
Auteur: Krista Tromp, Marthe Smedinga, Edo Richard
Titel: Expertmeeting ‘Ethiek van vroege diagnose Alzheimer’
Auteur: Krista Tromp, Marthe Smedinga, Edo Richard, Maartje Schermer
Titel: On the reconceptualization of Alzheimer’s disease
Auteur: Schermer, Maartje H. N., Richard, Edo
Magazine: Bioethics
Titel: On the personal utility of Alzheimer’s disease-related biomarker testing in the research context
Auteur: Bunnik, Eline M, Richard, Edo, Milne, Richard, Schermer, Maartje H N
Magazine: Journal of Medical Ethics
Titel: Ethical Arguments Concerning the Use of Alzheimer's Disease Biomarkers in Individuals with No or Mild Cognitive Impairment: A Systematic Review and Framework for Discussion
Auteur: Smedinga, Marthe, Tromp, Krista, Schermer, Maartje H.N., Richard, Edo
Magazine: Journal of Alzheimers Disease
Titel: Psychological, behavioral and social effects of disclosing Alzheimer's disease biomarkers to research participants: a systematic review.
Auteur: Bemelmans SASA, Tromp K, Bunnik EM, Milne RJ, Badger S, Brayne C, M. Schermer, E. Richard
Magazine: Alzheimer's research & therapy

Verslagen


Eindverslag

De ziekte van Alzheimer wordt door veel mensen gevreesd. Onderzoek richt zich steeds meer op het ontwikkelen van geneesmiddelen die het ziekteproces in een vroeg stadium zouden kunnen vertragen of zelfs stoppen. Met behulp van ‘biomarkers’ (bijvoorbeeld afwijkende eiwitten in hersenvocht of afwijkingen op hersenscans) wordt door onderzoekers voorgesteld om de ziekte zo vroeg mogelijk op te sporen, zelfs al bij mensen die nog geen of slechts heel milde symptomen hebben. Gesproken wordt van ‘preklinische’ of ‘prodromale’ ziekte van Alzheimer. Het is echter nog onduidelijk hoe betrouwbaar deze biomarkers het ontstaan van dementie in de toekomst kunnen voorspellen, en wat een diagnose ‘preklinische Alzheimer’ precies betekent – is de persoon al echt ziek, of heeft hij een verhoogd risico om ziek te worden? Tenslotte is de waarde van een heel vroege diagnose omstreden, aangezien er nog geen behandeling beschikbaar is. De vraag is dus of de verschuiving naar steeds vroegere diagnostiek een goede ontwikkeling is. Welke ethische argumenten pleiten hiervoor, welke ertegen? Hoe denken betrokkenen hierover, en hoe wordt er in de praktijk mee omgegaan? Deze vragen hebben we onderzocht door bijvoorbeeld: literatuuronderzoek te doen, maar ook artsen te interviewen hierover. Op basis hiervan geven we ethische aanbevelingen voor verantwoord omgaan met Alzheimer-biomarkers en vroege diagnostiek in de klinische praktijk.
De ziekte van Alzheimer wordt door veel mensen gevreesd. Onderzoek richt zich steeds meer op het ontwikkelen van geneesmiddelen die het ziekteproces in een vroeg stadium zouden kunnen vertragen of zelfs stoppen. Met behulp van ‘biomarkers’ wordt geprobeerd de ziekte zo vroeg mogelijk op te sporen, bij mensen die nog geen of slechts heel milde symptomen hebben. Gesproken wordt van ‘pre-klinische’ en ‘prodromale’ ziekte van Alzheimer. Het is echter nog onduidelijk hoe betrouwbaar biomarkers dementie kunnen voorspellen, en wat een diagnose ‘preklinische Alzheimer’ precies betekent – is de persoon al echt ziek, of heeft hij een verhoogd risico om ziek te worden? Tenslotte is de waarde van een heel vroege diagnose omstreden, aangezien er nog geen medicatie beschikbaar is. De vraag is dus of de verschuiving naar steeds vroegere diagnostiek een goede ontwikkeling is. Welke ethische argumenten pleiten hiervoor, welke ertegen? Hoe denken betrokkenen hierover, en hoe wordt er in de praktijk mee omgegaan? Ons doel is om ethische aanbevelingen te doen voor verantwoord omgang met biomarkers en vroege diagnostiek in de klinische praktijk.

Samenvatting van de aanvraag

The number of people with Alzheimer’s Disease (AD) is likely to rise over the next decades. This forms a major challenge to society as a whole and efforts are made to reduce this burden. In the hope for future treatments to prevent or slow down the disease, there is a strong movement towards an ever-earlier diagnosis of AD. It is now possible to detect biomarkers - in cerebrospinal fluid or on neuroimaging - that are presumed to reflect brain changes eventually leading to clinical dementia, in persons with no or only mild cognitive impairment. This has led to a reconceptualization of AD, and discussions on the newly proposed concepts of ‘preclinical’ and ‘prodromal’ AD. While currently mainly used in research, both biomarkers and the concepts of preclinical and prodromal AD are currently moving into clinical practice, without any ethical frameworks present. This is problematic, since current tests have insufficient diagnostic accuracy, and there is no treatment for AD available, making it highly questionable whether this move towards ever earlier AD diagnosis is desirable. Research questions: 1. How should the reconceptualization of AD be evaluated from a philosophical and ethical point of view, and how should the concepts ‘preclinical’ and ‘prodromal’ AD be understood: as disease states or as at-risk-of-disease states? 2. What are the ethical arguments for and against aiming for early diagnosis of AD using biomarkers, in the absence of clinical symptoms of dementia? 3. What are current practices regarding the use of biomarkers and the concepts ‘preclinical’ and ‘prodromal’ AD in the Dutch clinical setting and what are the ethical arguments of clinicians regarding these practices? 4. How should the relevant ethical arguments be weighed, in light of the analysis of the reconceptualization of AD, and the perspectives of those directly involved? Aim: The aim of this project is to provide ethical guidance and recommendations for early AD diagnostics in clinical practice. Methods: We will use a combination of different research methods, including normative and philosophical analysis, systematic review of the literature and qualitative research in the form of semi-structured interviews. This mixed methods approach will allow for recommendations on ethical considerations in diagnostics of AD in asymptomatic or early symptomatic persons in clinical practice. We will build upon work performed in the European EPAD project. Firstly, we will study the emerging reconceptualization of AD - as a biological process with a long pre-symptomatic phase - in light of medical-philosophical theories of health and disease, and of the ethical critique on overmedicalization. The research method for this sub-question will be philosophical analysis, guided by a theoretical framework. Secondly, we will evaluate the ethical arguments for and against the aim for a ‘diagnosis’ in asymptomatic or early symptomatic persons using biomarker tests. In a systematic review of the literature, we will study if and under what conditions such diagnosis should be aimed at, and how biomarker test can be applied responsibly in this context. We will summarize and critically analyze arguments for and against an early diagnosis, and will explicitly aim to translate findings from a research setting towards clinical practice. Thirdly, we will map the current clinical practice in the Netherlands concerning early diagnosis using biomarkers. To this end we will use semi-structured interviews with medical practitioners in the field of dementia. We will focus on the moral considerations and ethical arguments of medical practitioners underlying their view on early diagnostics and the use of biomarkers. Finally, we will integrate the results of the aforementioned analyses using the method of wide reflective equilibrium, to formulate ethical guidance and recommendations for clinical practice. These will focus on how the changing conceptualization of AD and the use of biomarker testing in asymptomatic or early symptomatic persons can be translated into ethically justified dementia diagnostics in daily practice. Expected outcome: The results of this project will give insight in the ethical consequences of the reconceptualization of Alzheimer’s Disease and the current move towards an ever-earlier diagnosis of AD. They will provide a clear overview of the relevant ethical arguments and fill the current gap in ethical guidance regarding the use of biomarkers for early AD diagnostics.

Kenmerken

Projectnummer:
731010012
Looptijd: 100%
Looptijd: 100 %
2016
2018
Onderdeel van programma:
Gerelateerde subsidieronde:
Projectleider en penvoerder:
Prof. dr. M.H.N. Schermer
Verantwoordelijke organisatie:
Erasmus MC