Een alcoholmodule in valpreventietraining voor thuiswonende 65 plussers: mixed-methods onderzoek

Algemene samenvatting

Jaarlijks krijgt ongeveer 20-30% van de ouderen (≥ 65 jaar) te maken met 1 of meerdere valpartijen. Deze leiden vaak tot verwondingen, botfracturen, een verminderd fysiek functioneren en een afname van de levenskwaliteit, wat een aanzienlijke druk op de gezondheidszorg legt. Verschillende studies tonen aan dat alcoholgebruik bij ouderen het risico op valincidenten verhoogt, vooral in combinatie met medicatie. Alcohol kan het geheugen, de coördinatie en het reactievermogen aantasten, de bloeddruk verlagen, en cognitieve functies negatief beïnvloeden en daardoor het valrisico vergroten.

De gemeente Leeuwarden biedt thuiswonende 65-plussers een valpreventiescreening aan via de eerstelijnszorg om te bepalen of een valpreventietraining wenselijk is. 1 van die trainingen is ‘In Balans’. Deze training is ontwikkeld voor ouderen met een matig valrisico. Momenteel wordt in deze valpreventietraining geen aandacht besteed aan alcoholgerelateerde risicofactoren. De gemeente Leeuwarden wil daarom alcoholvoorlichting integreren in het al bestaande valpreventieprogramma ‘In Balans’ voor 65-plussers om bewustwording over de gevolgen van alcoholgebruik onder ouderen te vergroten en valincidenten te verminderen.

Doel

Het doel is om praktijkgerichte en wetenschappelijke inzichten te genereren over de relatie tussen alcoholgebruik en valincidenten bij thuiswonende ouderen. Op basis hiervan wordt een alcoholmodule ontwikkeld en geïntegreerd in een bestaand valpreventieprogramma, met als doel om de bewustwording van de invloed van alcoholgebruik op valrisico’s en -incidenten te vergroten en concrete handvatten voor professionals te bieden.

Aanpak/ Werkwijze

Het project bestaat uit een combinatie van literatuuronderzoek, kwantitatief onderzoek (panelonderzoek) en kwalitatief ontwerpgericht (actie)onderzoek. De literatuurstudie en het kwantitatieve panelonderzoek zijn vooral gericht op het verkrijgen van meer inzicht in de relatie tussen alcoholgebruik en valincidenten. Het kwalitatieve deel onderzoekt vooral het niveau van kennis en besef over de invloed van alcohol op valrisico en de werking van medicijnen. Daarnaast worden de behoeften voor een alcoholmodule in kaart gebracht. In co-creatie met ouderen en aanbieders van valpreventietraining wordt deze module vervolgens ontwikkeld en geëvalueerd.

Samenwerkingspartners

Het consortium bestaat uit verslavingszorgpartners Verslavingszorg Noord Nederland (VNN), Iriszorg, Verslavingskunde Nederland (VKN) en Nijmegen Instituut Scientist Practitioners in Addiction (NISPA), onderwijs- en kennisinstellingen NHL Stenden Hogeschool, Universiteit Utrecht en Breuer&Intraval. Daarnaast zijn de GGD Fryslân en de gemeente Leeuwarden betrokken. Omdat ouderenparticipatie centraal staat, neemt LOS (Leeuwarder
Onafhankelijke Seniorenvereniging) vanaf de start van het project als vertegenwoordiger van de doelgroep een prominente rol in binnen dit consortium. De projectleider van GALA in gemeente Leeuwarden maakt eveneens deel uit van ons consortium. Uniek is de actieve rol van VNN in alle drie Noordelijke provincies. Het project versterkt bestaande samenwerkingen en zoekt actief verbinding met eerstelijnszorg, onderwijs en ouderenzorg.

Verwachte resultaten

Het project resulteert in een alcoholmodule, ontwikkeld in co-creatie met ouderen, naasten en professionals, die geïntegreerd kan worden binnen bestaande valpreventieprogramma’s. Daarnaast draagt het bij aan een verhoogde bewustwording bij ouderen over de gevolgen van alcoholgebruik, en levert het een praktische handleiding voor implementatie van de module. De resultaten worden begin 2028 verwacht. Het project beoogt uiteindelijk bij te dragen aan een vermindering van alcoholgebruik en valincidenten, een betere kwaliteit van leven voor ouderen en een versterking van de preventieve zorgpraktijk voor deze doelgroep.