Effecten van Covid-19 op huisartsbezoek van patiënten in achterstandswijken

Huisartsenpraktijken in achterstandswijken hebben tijdens COVID-19 meer zorg op afstand gegeven: telefonische adviezen, e-mail, videobellen, e-health. Onderzocht zijn de gevolgen van COVID-19 voor de huisartsenzorg aan kwetsbare groepen in achterstandswijken. Na de COVID-19 uitbraak is er in de eerste maanden een flinke afname gebleken in consulten. Na het eerste jaar is het zorggebruik in huisartsenpraktijken in de achterstandswijken grotendeels hersteld, maar de consulten voor Chronische Obstructieve Long Ziekte (COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease) bleven achter. Huisartsen vonden zorg op afstand minder geschikt voor patiënten met weinig taal- en digitale vaardigheden en ouderen. Voor patiënten in achterstandswijken was het belangrijk dat er een goede toegang is tot huisartsenzorg in tijden van crisis. Zorg op afstand kan worden gegeven bij patiënten die dit kunnen en willen, maar alleen als er een goede vertrouwensrelatie is met de huisarts.

Doel

Dit onderzoek moest duidelijk maken voor welke groepen zorg op afstand geschikt is en waar ruimte ontstond voor patiënten die meer zorg nodig hebben. Hiervoor werden ervaringen met de veranderende manier van werken in kaart gebracht.

Onderzoeksopzet

Het onderzoek werd opgedeeld in verschillende fases waardoor het mogelijk was tussentijdse inzichten te gebruiken bij een heropleving van het virus. Huisartsen waren actief betrokken bij het onderzoek, waardoor de opgedane kennis direct kon worden toegepast. De huisartsenpraktijken deden mee aan interviews en hielden dagboeken bij. Ook registreerden ze het gebruik van de huisarts door patiënten. Er zijn tweemaal huisartsen en Praktijkondersteuners Huisartsen (POH’s) geïnterviewd van 15 huisartsenpraktijken in achterstandswijken: in de eerste fase van de coronacrisis in 2020 en in het voorjaar van 2021.

Eerste resultaten

In de eerste fase van de coronacrisis in 2020 waren tegen 90% van de patiëntencontacten op afstand: met name telefonisch, maar ook (in mindere mate) via beeldbellen of e-mail. In het voorjaar van 2021 schatten huisartsen de verhouding face-to-face en zorg op afstand vaak in op ongeveer 50%-50% of 2/3 vs.1/3 (met uitschieters naar 80%-20% en 40%-60%). POH’s leverden in de eerste fase in 2020 veelal zorg op afstand, met name via de telefoon. In het voorjaar van 2021 zijn de Praktijkondersteuners Huisartsen weer teruggegaan naar merendeels face-to-face consulten.

Face-to-face consult versus zorg op afstand

De huisartsen waren overwegend positiever over zorg op afstand, door (succes)ervaringen en enthousiasme van patiënten. Maar veel huisartsen vonden zorg op afstand nog steeds minder geschikt voor minder taalvaardige inwoners of diegenen met een lage opleiding. Veel praktijkondersteuners vonden face-to-face contacten een betere manier om zorg te leveren, omdat ze dan ook de non-verbale communicatie van de patiënt beter konden waarnemen. Positief vonden POH’s de flexibiliteit als zorg in sommige gevallen op afstand mogelijk is.

De analyse van data uit huisartseninformatiesystemen werd voorbereid en het effect van de mate van zorg op afstand op zorguitkomsten werd onderzocht. De onderzoeksresultaten werden regelmatig gepresenteerd tijdens interactieve online-bijeenkomsten met stakeholders.

Voor meer informatie kun je deze factsheet, rapportage over zorg op afstand en de projectpagina op een website met onderzoeksprojecten met het thema kwetsbare groepen en COVID-19 bekijken.