Effectieve integrale verslavingspreventie voor jongeren in Noord-Nederland
Algemene samenvatting
Noord-Nederland is een sociaaleconomisch kwetsbare regio met een hoge prevalentie van verslavings- en middelenproblematiek en mentale gezondheidsproblemen onder jongeren (12-25 jaar). Beperkte zorgtoegang en lage inkomens maken effectieve verslavingspreventie in deze regio extra belangrijk. Effectieve verslavingspreventie vraagt om een langdurige, geïntegreerde aanpak, maar wordt bemoeilijkt door versnipperde financiering en kortdurende, gefragmenteerde programma's. Om (problematisch) middelengebruik te voorkomen en de mentale gezondheid van jongeren te bevorderen, is daarom een structurele en integrale aanpak nodig. Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) ondersteunt gemeenten hierbij met een integrale, meerjarige basisstructuur verslavingspreventie. Deze basisstructuur is gebaseerd op het Basispakket Verslavingspreventie van Verslavingskunde Nederland (VKN), en primair gericht op selectieve en geïndiceerde preventie. De aanpak is uniek doordat het een vaste set preventieve interventies aan alle gemeenten adviseert, maar ook mogelijkheden biedt voor lokale afstemming. De basisstructuur van VNN bestaat grotendeels uit erkende interventies en omvat vier pijlers: voorlichting, signalering, sociale omgeving en regelgeving. De focus ligt zowel op middelengebruik (alcohol, drugs, vapen) als op gedragsverslavingen (schermgebruik, gamen, gokken). De interventies richten zich via diverse kanalen op jongeren en hun omgeving: scholen, sportclubs, horeca, KOPP/KOV, naasten, deskundigheidsbevordering, jongerenwerk in de wijk en beleidsontwikkeling.
Doel
Er is nog veel onbekend over wat integrale verslavingspreventie effectief maakt en welke factoren in welke context bijdragen aan succes. Het hoofddoel van dit onderzoeksproject is daarom om de integrale basisstructuur in Noord-Nederland te evalueren en te versterken. Vier subdoelen worden nagestreefd: inzicht in 1) werkzame mechanismen, 2) implementatie, 3) doorontwikkeling en 4) borging. Participatie van jongeren en professionals staat daarbij centraal. Hoewel het project regionaal wordt uitgevoerd, biedt het inzichten die landelijk toepasbaar zijn.
Aanpak/ Werkwijze
3 onderzoeksmethoden worden toegepast:
- Een longitudinale, kwalitatieve realistische evaluatie in 2 gemeenten, met focus op werkzame mechanismen;
- Een inventarisatie van de implementatiegraad van de basisstructuur in alle Noord-Nederlandse gemeenten om overkoepelende bevorderende en belemmerende factoren te identificeren;
- Participatief actieonderzoek waarin deelname van jongeren en professionals centraal staat, gericht op doorontwikkeling en duurzame borging van de basisstructuur.
Samenwerkingspartners
Het consortium bestaat uit VNN, Novadic-Kentron (NK), VKN en Nijmegen Instituut Scientist Practitioners in Addiction (NISPA), gemeenten Westerkwartier en Pekela, onderwijs- en kennisinstellingen NHL Stenden, Hanzehogeschool, Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en Universiteit Utrecht (UU), de interventie-eigenaar VKN, een implementatiedeskundige van Mark Bench, Mentaal Gezond Groningen en mensen met ervaringskennis. Het project steunt op bestaande samenwerkingen en zoekt actief verbinding met eerstelijnszorg en onderwijs. Jongerenparticipatie, co-creatie en ervaringsdeskundigheid staan centraal. Het consortium is uniek doordat belangrijke partners uit Noord-Nederland betrokken zijn en het project in co-creatie met jongeren wordt uitgevoerd. Deze samenwerking draagt bij aan duurzame borging en implementatie van resultaten.
Verwachte resultaten
- Evaluatierapportage met inzicht in werkzame mechanismen van effectieve verslavingspreventie;
- Implementatiehandreiking met lessons learned voor beleid en praktijk;
- Aanbevelingen voor landelijke verslavingspreventie.
Het onderzoeksproject draagt bij aan het voorkomen van middelen- en verslavingsproblematiek en versterkt daarmee de mentale gezondheid van jongeren in (Noord)Nederland.