Evaluatie van de SMAAKMAKERS-aanpak voor een gezondere voedselomgeving op en rond VO-scholen
Algemene samenvatting
Jongeren (12-18jr) maken tijdens schooltijd steeds vaker zelfstandig voedselkeuzes, terwijl het aanbod op en rondom middelbare scholen vaak ongezond is. Steeds meer scholen maken gebruik van initiatieven zoals het lespakket ‘Weet Wat Je Eet’ en het programma De Gezonde Schoolkantine, in samenwerking met partners als het Voedingscentrum, JOGG en de GGD. Toch blijft structurele verbetering van de voedselomgeving een cruciale uitdaging. Door gelijktijdig in te zetten op meerdere omgevingsniveaus (individu, thuis, school, buurt) kunnen initiatieven elkaar versterken. De SMAAKMAKERS-aanpak verbindt veelbelovende, bestaande initiatieven én optimaliseert samenwerking tussen toonaangevende professionals om de voedselomgeving van jongeren integraal gezonder te maken.
Doel
Dit project onderzoekt de implementatie en effectiviteit van de integrale SMAAKMAKERS-aanpak, met centrale pijlers:
- Vergroten van (on/offline) voedselvaardigheden van jongeren en het stimuleren van een gezonde sociale norm thuis via het lespakket Weet Wat Je Eet (WWJE) op school en de interventie SMARTsize om de school- en thuissetting te verbinden;
- Gezonder maken van het voedselaanbod op school via het programma De Gezonde Schoolkantine (GSK);
- Verbeteren van de voedselomgeving rondom middelbare scholen middels de JOGG-aanpak gefocust op het thema ‘gezonde voeding’ in leefomgevingen ‘school’ en ‘buurt’, voortbouwend op de voedselomgevingsscore.
Aanpak/ Werkwijze
De SMAAKMAKERS-aanpak wordt geïmplementeerd op drie middelbare scholen in verschillende gemeenten met uiteenlopende contexten. Hiermee verkrijgen we inzicht in wat werkt, voor wie, op welke manier en onder welke omstandigheden. Via Realist-informed Ripple Effect Mapping worden stakeholders vanaf begin tot eind actief betrokken bij het duiden van de context, het formuleren van verwachte uitkomsten, interpretatie en verspreiding van resultaten. Tegelijkertijd wordt de implementatie van WWJE en GSK geëvalueerd door drie deelnemende scholen te vergelijken met drie referentiescholen, gericht op voedselvaardigheden van jongeren, sociale normen in de thuisomgeving, veranderingen in de voedselomgeving op school en aankoopgedrag van jongeren (obv in/verkoopcijfers) in de schoolkantine. Ook worden veranderingen in (intenties voor) lokaal beleid op de voedselomgeving rondom de scholen gemonitord.
Samenwerkingspartners
Onderzoekers van de VU werken samen met experts van het Voedingscentrum, JOGG en lokale professionals actief in/rondom scholen, zoals Gezonde School-adviseurs, JOGG-regisseurs en gemeentelijke beleidsmedewerkers. Door onderzoeksexpertise op integrale aanpakken via verschillende methoden te bundelen met expertise van toonaangevende organisaties in het werkveld van gezondheidsbevordering op/rondom scholen, kunnen samenwerkingen geoptimaliseerd worden om scholen, gemeentes en schoolkantine cateraars te ondersteunen op het stimuleren van een gezonde voedselomgeving. Het project sluit aan op een breed netwerk van o.a. 242 JOGG-gemeenten, 16 cateraars, 1250 scholen die werken aan het gezonder maken van hun voedselomgeving.
Verwachte resultaten
Het project resulteert in een praktische routekaart voor het integraal verbeteren van de voedselomgeving op en rond middelbare scholen, gericht op scholen, lokale professionals (Gezonde School-adviseur, JOGG-regisseur etc.), beleidsmakers, landelijke organisaties (JOGG, Voedingscentrum, Gezonde School) en wetenschap. Deze routekaart is gebaseerd op de integratie van bestaande, veelgebruikte initiatieven en samenwerking tussen professionals, en verrijkt met ‘stories of change’ vanuit de drie pilotlocaties. Aanvullende producten voor borging en verspreiding worden vanaf de projectstart ontwikkeld in samenspraak met stakeholders en een Adviesraad. De routekaart biedt concrete, praktijkgerichte inzichten in wat werkt, voor wie, waarom en onder welke omstandigheden.