Evaluatie verbetering en verbreding eerstelijns seksuele en reproductieve gezondheidszorg

Instellingen die werkzaam zijn op het terrein van soa-, zwangerschaps- en seksuologische hulpverlening in de regio’s Midden-Holland, Flevoland en zuidelijk Zuid-Holland werken sinds 2005 samen in eerstelijnscentra op het terrein van seksuele en reproductieve gezondheidszorg, Sense genaamd. Deze eerstelijnscentra zijn gesubsidieerd door het programma Seksualiteit van ZonMw. In de projecten is een laagdrempelig geïntegreerd aanbod ontwikkeld, waarbij er in het hulpverleningscontact aandacht is voor soa, seksuele problemen en vraagstukken op het gebied van zwangerschap. TNO Kwaliteit van Leven heeft onderzocht hoe de oprichting van Sense verloopt en of de doelstellingen van Sense behaald zijn. Het onderzoek volgt de methode van programma-evaluatie. Op basis van de doelstellingen van de regionale projecten zijn, in overleg met de regionale samenwerkingsverbanden, criteria bepaald waaraan het succes van de samenwerkingsinspanningen kan worden afgemeten. Bij de toetsing van de criteria zijn de volgende evaluatiemethoden gebruikt: analyse van notulen, rapportages en andere relevante documenten, analyse van registratiegegevens van het aanbod en gebruik van de eerstelijnscentra, een survey in de bevolking naar de bekendheid met de eerstelijnscentra en spreekuren, een enquête naar cliëntsatisfactie, en enquêtes en (groeps-)interviews naar belemmerende en bevorderende factoren en tevredenheid bij hulpverleners en managers. De organisatie van de Sense samenwerkingsverbanden in de drie regio’s hebben het gemeenschappelijke kenmerk dat het netwerken van instellingen en hulpverleners zijn. Sense Midden-Holland is georganiseerd volgens het detacheringsmodel. Daar is Sense ondergebracht bij het soa-spreekuur van de GGD. De seksuoloog, dermatoloog en gynaecoloog van het ziekenhuis zijn naar dit spreekuur gedetacheerd en nemen de medische zorg op zich. Sense Flevoland hanteert het verwijsmodel. De verpleegkundigen gaan integraal in op de hulpvraag van de cliënt en verwijzen zonodig naar tweedelijnsorganisaties. Sense Flevoland is gesitueerd in de GGD-locaties. De organisatie van Sense zuidelijk Zuid-Holland (zZH) kan worden beschouwd als een autonomiemodel. Vanuit verschillende spreekuren bieden de bestaande deelnemende organisaties (GGD’en, soa-polikliniek en centrum voor seksualiteit en abortus) hulp. De Sense eerstelijnscentra hebben activiteiten ontplooid op het gebied van o.a. protocollering van de zorg, scholing, financiering en interne en externe communicatie. Uit het onderzoek blijkt dat de naam Sense nog weinig bekend is, maar dat het hulpaanbod van deelnemende instellingen vaak goed bekend is. Sense is aan het einde van de projectperiode bekend bij 5% van de jongeren van 15 tot 29 jaar. Dit is lager dan het criterium. Het gebruik van Sense is veelal hoger dan de landelijke trend. In zuidelijk Zuid-Holland kwam men in 2007 boven het streefaantal van 12.500 nieuwe consulten. De streefcijfers die men zich in Midden-Holland en Flevoland had gesteld waren te ambitieus en zijn niet gehaald. Uit het satisfactieonderzoek bij cliënten komt naar voren dat zij zeer tevreden zijn over de deskundigheid, betrokkenheid, vriendelijkheid en duidelijkheid van de hulpverlener van Sense. De beoordeling blijft in de loop van de tijd onveranderd hoog en is hoger dan in vergelijkbare onderzoeken. De tevredenheid van bij Sense betrokken professionals wisselt tussen de regio’s, maar is overwegend positief. In alle regio’s vinden aan het einde van het project meer hulpverleners en managers dat de seksuele en reproductieve gezondheidszorg in de regio goed is georganiseerd. Uit de enquête bij huisartsen blijkt dat het draagvlak bij huisartsen voor Sense is verhoogd. Zij zijn vaker bekend met Sense en zij zijn vaker positief gaan denken over het aanbod in de regio. Geconcludeerd kan worden dat de criteria op het gebied van tevredenheid van cliënten, direct betrokkenen en huisartsen veelal zijn gehaald. De criteria op het gebied van de bekendheid en het gebruik van