EXplaining PLastICITy After Stroke (acronym: EXPLICIT)

Elk jaar krijgen circa 40.000 Nederlanders een beroerte. Bij 80% van de patiënten uit zich dit in een halfzijdige verlamming. Hierbij zijn de uitvalsverschijnselen doorgaans meer uitgesproken aan de bovenste dan aan de onderste extremiteit. Vooral in het laatste decennium is duidelijk geworden dat de hersenen een zekere mate van aanpassingsvermogen (plasticiteit) hebben om met de gevolgen van acute hersenschade om te gaan. Aangenomen wordt dat deze plasticiteit mede verantwoordelijk is voor het herstel van arm en handvaardigheid na een beroerte. De functionele betekenis van adaptieve plasticiteit in de hersenen wordt echter nog slecht begrepen. Evenmin is duidelijk welke effecten het vroegtijdig inzetten van revalidatie heeft op vorming van nieuwe neuronale netwerken en daarmee op het uiteindelijke herstel van de arm-handvaardigheid na een beroerte. ‘EXPLICIT-stroke’ is het acroniem dat staat voor EXplaining PLastICITy na een Cerebro-Vasculair Accident (CVA). In het EXPLICIT programma zijn 4 academische afdelingen revalidatiegeneeskunde betrokken te weten het VU Medisch Centrum in Amsterdam (VUmc), het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), het UMC St. Radboud in Nijmegen (UMCN) en het Universitair Medisch Centrum in Utrecht (UMCU). Vanuit dit consortium is intensief samengewerkt met de Technische Universiteit Delft (TU-Delft) en 7 gelieerde revalidatiecentra in Nederland. Een van de hoofddoelen van het ‘EXPLICIT-stroke’ programma was om vast te stellen wat de effecten zijn van het vroegtijdig starten van oefentherapie of elektrotherapie van de verlamde arm bij patiënten met een beroerte. Uit voorafgaand onderzoek bleek dat de functionele prognose in de eerste vijf weken na een beroerte goed kan worden voorspeld. In het ‘EXPLICIT-stroke’ programma is aangenomen dat het starten van revalidatie in deze vroege fase na de beroerte het meest effectief is. Patiënten met een relatief gunstige prognose voor arm- en handvaardigheid kregen zo snel mogelijk, in ieder geval binnen 3 weken na het doormaken van een beroerte op basis van loting of een gemodificeerde vorm van ‘constraint-induced movement’ therapie’ (mCIMT) aangeboden dan wel de reguliere oefentherapie. De groep patiënten die op moment van eerste meting (binnen 3 weken) hun vingers nog niet willekeurig konden strekken en daarmee een minder gunstige prognose hebben tot functioneel herstel, kregen op basis van loting elektromyografisch-gestuurde elektrotherapie of de reguliere oefentherapie. Beide therapievormen werden twee maal daags worden gegeven in een periode van drie weken, vanaf het einde van de eerste week na de beroerte. In totaal zijn ongeveer 80 fysio- en ergotherapeuten geschoold om beide therapieën te kunnen geven. Deze scholing heeft plaatsgevonden onder auspiciën van het Nederlands Paramedisch Instituut (NPI). In totaal zijn 159 CVA patiënten onderzocht (58 in de gunstige en 101 in de ongunstige prognostische groep). Het tweede doel van het revalidatieprogramma ‘EXPLICIT-stroke’ was het beter begrijpen wat er precies wordt geleerd wanneer patiënten met een beroerte verbeteren in arm-handvaardigheid. Hiervoor hebben patiënten gedurende de eerste zes maanden na hun beroerte een intensief meetprotocol ondergaan waarin herstel van spierkracht, gevoel en vaardigheden herhaald in de tijd is gemeten. Daarnaast zijn ook veranderingen in de bewegingssturing gedurende het eerste halve jaar na het doormaken van het CVA kinematisch geanalyseerd. Om de gemeten veranderingen in bewegingssturing beter te begrijpen kregen patiënten bovendien tijdens het eerste halve jaar drie keer een hersenscan waarin veranderingen in hersenactiviteit met behulp van een functionele MRI (fMRI) worden gemeten. Hierbij werd verwachten dat de gemeten plasticiteit in de hersenen sterk zal worden bepaald door het al dan niet intact zijn van corticospinale innervatie van extensoren van de pols en de vingers zelf. Daarom is vlak na ontstaan van de beroerte de integriteit van de corticospinale banen