Feasibility of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) for frail seniors - a mixed methods study.
De toegenomen welvaart en medische mogelijkheden leiden tot een steeds verdere toename van de levensverwachting. De keerzijde van deze ontwikkeling is dat steeds meer ouderen sterven aan ‘ouderdom’. Deze ‘ouderdom’ ontstaat geleidelijk en gaat in de laatste 3 tot 5 jaar voor het overlijden veelal gepaard met een verminderd welbevinden. 40% van de kwetsbare ouderen in deze levensfase heeft onnodig verlies aan welbevinden door niet-helpende gedachten.
In dit project hebben we de haalbaarheid van de psychologische behandelmethode ‘Acceptance and Commitment Therapy’ (ACT) onderzocht voor fysiek kwetsbare oudere volwassenen (70+). In het project hebben wij allereerst een behandelprotocol ontwikkeld, specifiek voor deze doelgroep; dit protocol bestaat uit 8 gesprekken met een psycholoog. Wij hebben de behandeling aangeboden aan 25 oudere volwassenen met een fysieke kwetsbaarheid. 17 Mensen hebben de behandeling kunnen afronden; de andere 8 mensen konden vanwege achteruitgang in gezondheid de behandeling niet afronden of de behandeling sloot niet goed aan bij hun zorgvragen. Van de mensen die de ACT-behandeling afgerond hebben, geeft het merendeel in diepte-interviews aan dat zij na afronding van de behandeling hun leven als meer zinvol en waardevol ervaren, ondanks de kwetsbaarheid. Het huidige project heeft praktische adviezen opgeleverd voor de toepassing van deze behandeling in praktijk en voor toekomstig wetenschappelijk onderzoek.
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond
Een nadeel van de stijgende levensverwachting is dat meer en meer mensen zullen overlijden aan 'ouderdom'. Het is onvermijdelijk dat deze mensen in de laatste jaren van hun leven fysiek kwetsbaar worden. De geleidelijke overgang van vitaal naar kwetsbaar gaat vaak gepaard met maladaptieve psychologische reacties, welke het welbevinden negatief beïnvloeden. Tot op heden heeft deze kennis noch in de klinische zorg, noch in onderzoeksprojecten enige aandacht gekregen, terwijl verschillende soorten psychotherapie het welbevinden van patiënten met chronische ziekten en terminale ziekten kunnen vergroten.
Doelstellingen
Het ontwikkelen van een ACT-behandelingsprotocol voor kwetsbare ouderen en het onderzoeken van de toepasbaarheid bij kwetsbare ouderen op een polikliniek geriatrie.
Opzet
Een haalbaarheidsstudie (mixed methods, kwalitatieve diepte-interviews en voor- en nameting) naar de inzet van de psychologische behandelmethode gebaseerd op de ACT-methodiek. Inclusiecriteria waren 1) ouderen verwezen naar een polikliniek geriatrie, 2) leeftijd ≥70 jaar, en 3) fysiek kwetsbaar (Clinical Frailty Scale ≥5). Aanvaardbaarheid werd kwalitatief onderzocht in termen van werving en therapietrouw en hun determinanten, de specifieke componenten van ACT geëvalueerd en hoe deze te leveren (face-to-face versus gemengd), en ten slotte de meest geschikte uitkomst vanuit een patiëntperspectief. Alle deelnemers werden individueel geïnterviewd door goed opgeleide interviewers. Potentieel geschikte uitkomstmaten voor het beoogde onderzoek en hun effectgroottes op basis van voor-na metingen werden kwantitatief getest.
Interventie - 8 sessies ACT, aangepast voor kwetsbare ouderen door de mogelijkheid tot meditatieve behandeling, meegeven schriftelijke samenvattingen na elke sessie, vereenvoudiging van bestaande oefeningen en minder oefeningen per sessie.
Resultaten en conclusie
ACT is een haalbare en acceptabele psychotherapie voor fysiek kwetsbare ouderen (70+). In geval van cognitieve problemen kan ACT mediatief ingezet worden, waarbij een naaste de rol van co- therapeut aanneemt. De kwetsbare doelgroep vereist een flexibele houding van psychologen ten aanzien van de uitvoering van de behandeling. Niet alleen zullen afspraken (onverwacht) uitvallen ten gevolge van ziekenhuisbezoeken en ziekenhuisopnames. Ook zal face-to-face behandeling niet altijd mogelijk zijn ten gevolge ven mobiliteitsproblemen. (Tijdelijke) telefonische behandeling kan uitkomst bieden; om diepgang van de therapeutische gesprekken te waarborgen heeft het echter de voorkeur om de behandeling zoveel mogelijk aan te bieden in een face-to-face setting. Kwetsbare ouderen blijken moeite te hebben met het invullen van vragenlijsten gericht op kwaliteit van leven en psychologische uitkomstmaten, vragenlijsten die oorspronkelijk ontwikkeld werden voor een jongere doelgroep. De betrouwbaarheid van de uitkomsten van het vragenlijstonderzoek in het huidige project is daarom beperkt. Mogelijk is de MLQ ‘Presence’ subschaal ('slechts' 5 eenvoudige items) een acceptabele vragenlijst, gezien hierop een effect werd gevonden dat past bij het hogere doel van de behandeling en bij de uitkomsten van de kwalitatieve analyse. Uit de kwalitatieve analyse van onze haalbaarheidsstudie blijkt dat het merendeel van de kwetsbare ouderen de ACT succesvol afgerond heeft en na afloop een zinvoller en waardevoller leven ervaarde dan voor aanvang van de behandeling. Deze subjectieve vooruitgang was aanwezig ondanks evidente voortschrijding van de lichamelijke achteruitgang en verschillende (ernstige) life-events.
Discussie
Een goede attitude van artsen met betrekking tot ACT kan acceptatie door ouderen vergroten. De mate van zinvol/waardevol leven, zo eenvoudig mogelijk gemeten met bijvoorbeeld een visual analogue scale, lijkt een geschikte uitkomstmaat te zijn voor toekomstig effect-onderzoek.