From gender-sensitive psychosocial factors to diversity in incidence and outcomes of ischemic heart disease: a systematic review and meta-analysis
Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer 1 bij vrouwen. Psychologische klachten als depressie en angst komen twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen. Veel wetenschappelijke studies tonen aan dat psychologische klachten en stress bijdragen aan het ontwikkelen en verergeren van hartziekten.
Doel
Het doel van dit project was het onderzoeken van risico’s van psychologische factoren op het ontstaan en verergeren van ischemische hartziekten. Hierbij werd er gekeken naar mannen en vrouwen. Er zijn twee meta-analyses uitgevoerd.
Aanpak
De onderzoekers hebben een systematic review en twee meta-analyses gedaan. De meta-analyses zijn voltooid voor het risico van psychologisch klachten bij vrouwen en mannen op het ontstaan van ischemische hartziekten, en het verergeren van ischemische hartziekten.
Resultaten
Uit de resultaten blijkt dat voor zowel vrouwen als mannen er een risico is van psychologische klachten op het ontstaan en verergeren van hartziekten. De onderzoekers hebben gevonden dat dit risico hoger is voor mannen dan vrouwen, wat betreft het verergeren van hartziekten. Daarbij verschilde het risico van psychologische factoren op het verergeren van ischemische hartziekten significant tussen mannen en vrouwen.
Producten
De onderzoekers breidden hoorcolleges uit met kennis over sekse en gender verschillen en publiceerden twee artikelen.
Zie het artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde over de genderverschillen in psychologische klachten bij ischemische hartziekte.
Vervolg
Er is een derde meta-analyse uitgevoerd op de twee meest voorkomende psychologische factoren: angst en depressie.
Producten
Titel: Gender-Bias in Reporting Results of the Risk of Psychosocial Factors in Ischemic Heart Diseases
Auteur: Paula M.C. Mommersteeg
Link: https://www.nvvc.nl/
Auteur: Paula M.C. Mommersteeg
Link: https://www.nvvc.nl/
Titel: Psychological stress in (pre)menopausal women with cardiovascular disease
Auteur: Paula Mommersteeg, Netherlands
Link: https://2019.emas-online.org/
Auteur: Paula Mommersteeg, Netherlands
Link: https://2019.emas-online.org/
Titel: •Hart- en vaatziekten en psychologische risicofactoren
Auteur: Dionne Boekestijn van ZonMw Paula Mommerteeg Jeanine Roeters van Lennep
Link: https://publicaties.zonmw.nl/podcast-gender-en-gezondheid/
Auteur: Dionne Boekestijn van ZonMw Paula Mommerteeg Jeanine Roeters van Lennep
Link: https://publicaties.zonmw.nl/podcast-gender-en-gezondheid/
Titel: Are psychosocial factors more detrimental for women than for men in heart disease? A systematic review and meta-analysis.
Auteur: V.R. Smaardijk, MSc, Tilburg University P. Lodder, MSc, Tilburg University Prof. dr. W. Kop, Tilburg University Prof. dr. A. Maas, Radboudumc Nijmegen Dr. P.M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://www.arph.nl/conference
Auteur: V.R. Smaardijk, MSc, Tilburg University P. Lodder, MSc, Tilburg University Prof. dr. W. Kop, Tilburg University Prof. dr. A. Maas, Radboudumc Nijmegen Dr. P.M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://www.arph.nl/conference
Titel: Meta-analyse sekse & gender risico van psychosociale factoren bij hartziekten
Auteur: Paula Mommersteeg
Link: https://www.aanmelder.nl/103498/programma
Auteur: Paula Mommersteeg
Link: https://www.aanmelder.nl/103498/programma
Titel: WomenInc: Stress en ischemische hartziekten.
Auteur: Dr. Paula M.C. Mommersteeg
Link: https://www.womeninc.nl/nieuwsbericht/hartfalen-en-hartinfarcten-bij-vrouwen
Auteur: Dr. Paula M.C. Mommersteeg
Link: https://www.womeninc.nl/nieuwsbericht/hartfalen-en-hartinfarcten-bij-vrouwen
Titel: Sex and gender-stratified risks of psychological factors for ischemic heart disease and prognosis: a meta-analysis
Auteur: Veerle Smaardijk, Tilburg University Angela Maas, Radboud University Medical Center Nijmegen Paul Lodder, Tilburg University Willem-Johan Kop, Tilburg University Bente van Gennep, Tilburg University Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://www.arph.nl/conference/past-conferences
Auteur: Veerle Smaardijk, Tilburg University Angela Maas, Radboud University Medical Center Nijmegen Paul Lodder, Tilburg University Willem-Johan Kop, Tilburg University Bente van Gennep, Tilburg University Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://www.arph.nl/conference/past-conferences
Titel: SEX AND GENDER-SENSITIVE RISKS OF PSYCHOSOCIAL FACTORS FOR ISCHEMIC HEART DISEASE INCIDENCE AND PROGNOSIS: A SYSTEMATIC REVIEW AND META-ANALYSIS
Auteur: Veerle R. Smaardijk, MSc, Medical and Clinical Psychology, Paul Lodder, MSc, Methodology and Statistics, Willem-Johan Kop, PhD, Medical and Clinical Psychology, Tilburg University, Tilburg, Netherlands, Angela Maas, MD, PhD, Cardiology, Radboudumc, Nijmegen, Netherlands, Paula Mommersteeg, PhD, Medical and Clinical Psychology, Tilburg University, Tilburg, Netherlands
Link: http://www.psychosomatic.org/AnMeeting/2018/docs/2018_abs_CoverAndText_FINAL3.pdf
Auteur: Veerle R. Smaardijk, MSc, Medical and Clinical Psychology, Paul Lodder, MSc, Methodology and Statistics, Willem-Johan Kop, PhD, Medical and Clinical Psychology, Tilburg University, Tilburg, Netherlands, Angela Maas, MD, PhD, Cardiology, Radboudumc, Nijmegen, Netherlands, Paula Mommersteeg, PhD, Medical and Clinical Psychology, Tilburg University, Tilburg, Netherlands
Link: http://www.psychosomatic.org/AnMeeting/2018/docs/2018_abs_CoverAndText_FINAL3.pdf
Titel: Sex and gender-stratified risks of psychological factors for incident ischemic heart disease and prognosis: a meta-analysis in 2,373,326 women and 3,441,773 men
Auteur: Smaardijk VR Kop WJ Maas AHEM Lodder P van Gennep B Mommersteeg PMC
Link: https://www.psychosomatic.org/AnMeeting/2019annualmeeting.cfm
Auteur: Smaardijk VR Kop WJ Maas AHEM Lodder P van Gennep B Mommersteeg PMC
Link: https://www.psychosomatic.org/AnMeeting/2019annualmeeting.cfm
Titel: Hartklachten bij vrouwen ETZ Hart&Vaatcafé
Auteur: De Harteraad, o.a. Mw. Annelies Hofmans Paula M.C.Mommersteeg, PhD Veerle Smaardijk, MSc Prof. Jos Widdershoven, cardiologie ETZ
Link: https://www.etz.nl/Over-ETZ/Nieuws/2018/10/Verslag-Hart-Vaatcafe-27-september
Auteur: De Harteraad, o.a. Mw. Annelies Hofmans Paula M.C.Mommersteeg, PhD Veerle Smaardijk, MSc Prof. Jos Widdershoven, cardiologie ETZ
Link: https://www.etz.nl/Over-ETZ/Nieuws/2018/10/Verslag-Hart-Vaatcafe-27-september
Titel: Psychofarmacologie WIKI: Coronaire Microvasculaire Disfunctie (CMD) en psychosociale problematiek
Auteur: Studenten 1e jaar master Medische psychologie: Fleur van Riel Christel Vlasblom Marie Gashi Dinah van Schalkwijk Begeleid door: Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://tinyurl.com/y43pvmsg
Auteur: Studenten 1e jaar master Medische psychologie: Fleur van Riel Christel Vlasblom Marie Gashi Dinah van Schalkwijk Begeleid door: Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://tinyurl.com/y43pvmsg
Titel: Psychofarmacologie WIKI: Hartfalen en angst
Auteur: Studenten 1e jaar Master Medische Psychologie Jonne Verschure Frenske van der Vorst Sina Reurik Iris de Wit
Link: https://tinyurl.com/y3mucwka
Auteur: Studenten 1e jaar Master Medische Psychologie Jonne Verschure Frenske van der Vorst Sina Reurik Iris de Wit
Link: https://tinyurl.com/y3mucwka
Titel: Sex - Bachelor Psychology lecture including sex and gender
Auteur: Dr. Paula M.C.Mommersteeg Dr. Dounya Schoormans, Tilburg University
Auteur: Dr. Paula M.C.Mommersteeg Dr. Dounya Schoormans, Tilburg University
Titel: Psychopharmacology lecture: Sex/gender in (psycho)pharmaca
Auteur: Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://tinyurl.com/y55elzv3
Auteur: Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University
Link: https://tinyurl.com/y55elzv3
Titel: Sex- and Gender-Stratified Risks of Psychological Factors for Incident Ischemic Heart Disease: Systematic Review and Meta-Analysis
Auteur: Smaardijk, Veerle R., Lodder, Paul, Kop, Willem J., van Gennep, Bente, Maas, Angela H.E.M., Mommersteeg, Paula M.C.
Magazine: Journal of the American Heart Association
Link: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.118.010859
Auteur: Smaardijk, Veerle R., Lodder, Paul, Kop, Willem J., van Gennep, Bente, Maas, Angela H.E.M., Mommersteeg, Paula M.C.
Magazine: Journal of the American Heart Association
Link: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.118.010859
Titel: Genderverschillen in psychologische klachten bij ischemische hartziekte
Auteur: Paula M.C.Mommersteeg Angela H.E.M. Maas
Magazine: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
Link: https://tinyurl.com/y5crt4c8
Auteur: Paula M.C.Mommersteeg Angela H.E.M. Maas
Magazine: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
Link: https://tinyurl.com/y5crt4c8
Titel: Replication Data for: Sex and gender-stratified risks of psychological factors for incident ischemic heart disease and prognosis: a systematic review and meta-analysis
Auteur: Smaardijk, V. R. Kop, W. J. Maas, A. H. E. M. Lodder, P. van Gennep, B. Mommersteeg, P. M. C.
Link: https://hdl.handle.net/10411/7N5GYN
Auteur: Smaardijk, V. R. Kop, W. J. Maas, A. H. E. M. Lodder, P. van Gennep, B. Mommersteeg, P. M. C.
Link: https://hdl.handle.net/10411/7N5GYN
Titel: Sex and Gender Differences in Psychosocial Risk Factors for Ischemic Heart Disease
Auteur: Mommersteeg, Paula M. C., Widdershoven, Jos W. M. G., Kop, Willem Johan
Link: http://www.springer.com/gp/book/9783319549590
Auteur: Mommersteeg, Paula M. C., Widdershoven, Jos W. M. G., Kop, Willem Johan
Link: http://www.springer.com/gp/book/9783319549590
Titel: Stress kan zorgen voor hartziekten. Podcast/ radiointerview Focus Radio 1
Auteur: Paula Mommersteeg
Link: https://tinyurl.com/y4p6mgn9
Auteur: Paula Mommersteeg
Link: https://tinyurl.com/y4p6mgn9
Titel: Science Café Tilburg – Zorg om het vrouwenhart
Auteur: Prof. Angela H.E.M. Maas, Radboudumc Prof. Jos Widdershoven, ETZ hospital Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University Science Café Tilburg OpenWebcast
Link: https://www.youtube.com/watch?v=ecB7NKApbNg
Auteur: Prof. Angela H.E.M. Maas, Radboudumc Prof. Jos Widdershoven, ETZ hospital Dr. Paula M.C. Mommersteeg, Tilburg University Science Café Tilburg OpenWebcast
Link: https://www.youtube.com/watch?v=ecB7NKApbNg
Titel: Reportage in VIDA: magazine voor mensen met hart- en vaataandoeningen
Auteur: Mw. Robin Killestijn, voor de Harteraad Interview met Dr. Paula Mommersteeg en Prof. Jos Widdershoven naar aanleiding van het Hart en Vaatcafé op 27 September 2019
Link: http://www.harteraad.nl/informatie/vida-magazine/
Auteur: Mw. Robin Killestijn, voor de Harteraad Interview met Dr. Paula Mommersteeg en Prof. Jos Widdershoven naar aanleiding van het Hart en Vaatcafé op 27 September 2019
Link: http://www.harteraad.nl/informatie/vida-magazine/
Verslagen
Eindverslag
Psychologische factoren zoals somberheid of depressie en angstklachten vormen een risico voor het ontwikkelen én verergeren van hartziekten met zuurstofgebrek (ischemie). Deze psychologische factoren komen vaker voor bij vrouwen, én bij patienten met hartziekten. Wij hebben onderzocht of vrouwen met psychologische klachten een hoger risico hebben op het krijgen en verergeren van ischemische hartziekten dan mannen.
Resultaten uit 290 wetenschappelijke artikelen met 3,5 miljoen mannen en 2,5 miljoen vrouwen zijn meegenomen in dit meta-analyse onderzoek. Zowel voor mannen als vrouwen werd een verhoogd risico op ischemische hartziekten gevonden wanneer psychologische factoren aanwezig waren. Voor mannen was dit risico 24%, voor vrouwen 22%. Voor het verergeren van ischemische hartziekten was het risico voor mannen hoger; 37% en voor vrouwen 21%.
In de praktijk dient gelet te worden op verschillen tussen vrouwen en mannen. Meer onderzoek naar hartziekten die vaker bij vrouwen voorkomen zou een betere schatting van het risico geven.
Hebben vrouwen met psychosociale klachten een hoger risico op het krijgen én het verergeren van ischemische hartziekten dan mannen?
Dat is de hoofdvraag van deze meta-analyse. We weten dat vrouwen gemiddeld meer psychosociale klachten zoals depressie en angst ervaren. We weten ook dat deze psychosociale factoren een rol spelen bij het ontwikkelen en verergeren van hartziekten met zuurstofgebrek (ischemie).
Met deze meta-analyse proberen we een antwoord te krijgen op deze vraag door de gegevens samen te voegen van representatieve onderzoeksresultaten van studies die al gedaan zijn.
We zijn in het proces bezig om informatie te halen uit de gevonden studies, en we vragen auteurs van de studies om een aanvullende analyse van de resultaten voor vrouwen en mannen apart.
Na dit proces gaan we de studies beoordelen op kwaliteit. Tot slot gebruiken we de verzamelde gegevens om voor vrouwen en mannen een risicoschatting te geven voor een psychosociale factor op het ontwikkelen of het verergeren van ischemische hartziekten.
Deze resultaten gaan we presenteren op wetenschappelijke congressen, en we willen er een publieksvriendelijke samenvatting van maken.