Healthy ageing and day activities
Gezond ouder worden met een verstandelijke beperking (GOUD)
Veel mensen met een verstandelijke beperking worden ‘ongezond’ ouder, door bijvoorbeeld overgewicht, ongezond eten of onvoldoende bewegen. Het is nog onvoldoende bekend om hoeveel cliënten het gaat en waar zij precies last van hebben. Het consortium ‘Gezond ouder worden met een verstandelijke beperking’ is daarom opgericht door Abrona, Amarant, Ipse De Bruggen, het Erasmus MC en de Rijksuniversiteit Groningen.
Doel
Het doel van het consortium is om kennis te verzamelen over de
gezondheid van ouderen met een verstandelijke beperking. Deze informatie kan de zorg aan ouderen met een verstandelijke beperking verbeteren. Het consortium verzamelt gegevens over de gezondheidstoestand en risicofactoren voor chronische ziekten bij de doelgroep. Ook werken de onderzoekers aan een dagbestedingsprogramma dat moet zorgen voor gezonder gedrag.
Deelprojecten van het consortium
• Lichamelijke Activiteit & Fitheid;
• Voeding & Voedingstoestand;
• Depressie & Angst;
• Effecten van een dagbestedingsprogramma.
Verslagen
Eindverslag
De studie ‘Gezond Ouder en Dagbesteding’ (GOUD) bestond uit: 1. een grootschalig dwarsdoorsnede-onderzoek bij 1050 50-plussers met zeer lichte tot zeer ernstige verstandelijke beperkingen en 2. een effectstudie van het programma ‘Meer bewegen op de dagbesteding’.
Vele medewerkers van drie grote zorgorganisaties, Ipse de Bruggen, Abrona en Amarant, hebben aan deze studies meegewerkt, er er zijn uiteindelijk 8 promovendi nodig geweest om alle gegevens te analyseren en op te schrijven.
Voor het programma ‘Meer bewegen op de dagbesteding’ zijn eerst 40 ouderen geïnterviewd om erachter te komen wat hen helpt of tegenhoudt om bewegen leuk te vinden en te gaan doen, waarna volgens de methodiek van Intervention Mapping en op deze doelgroep toegesneden programma is ontwikkeld. Het is een afwisselend groepsprogramma waarin aan alle relevante aspecten van fitheid aandacht wordt besteed en dat in de beginfase langzaam oploopt in inspanning.
Vaak wordt gezegd dat mensen met verstandelijke beperkingen eerder oud zijn. Daardoor wordt ook geaccepteerd dat zij al jong hulpbehoevender worden. Onze studie toont aan, dat dat komt door een opeenstapeling van problemen op gezondheidsgebied vanaf jonge leeftijd (kwetsbaarheid). Wij hebben van het ZonMw Nationaal Programma Ouderzorg subsidie gekregen om op basis van alle verzamelde gegevens een kwetsbaarheidsindex te ontwikkelen, en verwachten dat niet alle kwetsbaarheid te voorkomen is, maar wel een deel.
De studie heeft veel effect gehad in de zorgorganisaties. Zij hebben in deze studie geïnvesteerd omdat zij vermoedden dat er, ondanks de gespecialiseerde zorg die zij leveren, bij hun oudere cliënten verborgen problemen zouden zijn. Zij weten nu waarop zij zich moeten richten en zijn bezig met maatregelen om de zorg gericht te verbeteren. Het is belangrijk dat de gemeenten en gezondheidszorginstellingen die maatregelen overnemen, wanneer mensen met matige en lichte verstandelijke beperkingen geen recht hebben op door de AWBZ vergoede gespecialiseerde diagnostiek en behandeling. Mensen met verstandelijke beperkingen bereiken steeds meer dezelfde leeftijd als andere mensen, en het is jammer als zij die extra jaren onnodig ongezond en hulpbehoevend moeten doorbrengen. En ook kostbaar.
Deze studie bestaat uit twee onderdelen: 1. Hoe gezond zijn 50-plussers met verstandelijke beperkingen? en 2. Wat zijn de effecten van een bewegingsprogramma in het dagactiviteitencentrum?
Voor de eerste vraag hebben we drie thema's onderzocht: Lichamelijke aktiviteit & Fitheid; Voeding & Voedingstoestand; Stemming & Angst.
Om te beginnen hebben we nogal wat diagnostische instrumenten gebruikt, die nog niet eerder voor deze groep gebruikt waren en waarvan de betrouwbaarheid eerst onderzocht moest worden (o.a. stappentellers, Actiwatch voor slaap, echo van de hiel voor botontkalking, Mini-Nutritional Assessment voor ondervoeding, screeningsvragenlijsten voor depressie en angst).
Tussen februari 2008 en juli 2010 zijn 1050 mensen met een leeftijd van 50-94 jaar uitvoerig onderzocht. Dankzij de grondige voorbereidingen in 2007 en de medewerking van veel medewerkers in de zorgorganisaties is dat goed verlopen.
De eerste analyses zijn nu in volle gang. Een eerste tipje van de sluier:
- heel veel deelnemers lopen langzamer dan 3 km per uur of kunnen (bijna) niet lopen, terwijl van de anderen de lichamelijke activiteit ook laag is,
- hoe zelfstandig men zich redt (ADL) hangt meer samen met de mobiliteit dan met de verstandelijke beperking,
- er komt veel overgewicht en nog meer obesitas voor.
- men meldt veel als akelig ervaren 'life events',
- diagnosen van depressie en angst komen ongeveer even vaak voor als in de algemene oudere bevolking; wat veel vaker voorkomt is hoge scores op sombere stemming of angst, maar niet genoeg voor een diagnose.
De precieze getallen zullen nog nader geanalyseerd en gepubliceerd worden.
In oktober 2010 is in 5 dagcentra een bewegingsprogramma gestart dat 9 maanden zal duren. Om te weten te komen waar rekening mee gehouden moest worden, zijn in 2009 14 ouderen met lichte verstandelijke beperkingen geïnterviewd en 4 groepsgesprekken gehouden. De vormgeving van het programma is hierop gebaseerd. Het bestaat uit een voorlichtingsdeel en allerlei speelse oefeningen waarmee zaken als uithoudingsvermogen, balans en spierkracht geoefend worden. Na even wennen doen de 73 deelnemers meer of minder enthousiast mee. In 5 andere dagcentra, waar 71 mensen hebben toegestemd om mee te doen, wordt geen beweegprogramma aangeboden (de controlegroep). Aan het eind wordt vergeleken of de deelnemers aan het programma beter zijn gaan scoren op motivatie, activiteit, fitheid, ADL en bepaalde gezondheidskenmerken dan degenen die gewone dagbesteding hebben gehad.