Het rijp maken van jeugdzorginstellingen voor het doen van praktijkgestuurd effectonderzoek
Producten
Link: http://www.sejn.nl
Verslagen
Eindverslag
Onder druk van de overheid en in het kader van het eigen kwaliteitsbeleid willen instellingen voor jeugdzorg steeds vaker evidence-based werken, dat wil zeggen: gebruik maken van interventies die bewezen effectief zijn. Van dit soort interventies zijn er echter nog niet zoveel. Wachten tot dit aantal is toegenomen is geen realistische optie, stellingen zullen daarom zelf in hun eigen praktijk bewijzen van effectiviteit moeten gaan verzamelen om aldus practice-based evidence aan te dragen voor hun effectiviteit.
Hoewel deze lijn van denken door beleids- en praktijkfunctionarissen in de jeugdzorg steeds meer omarmd wordt, is de benodigde onderzoeksbereidheid en onderzoeksrijpheid vaak nog onvoldoende aanwezig. Dit was aanleiding om het ondersteuningspakket Opzetten instellingsbrede effectmonitoring te ontwikkelen. Het ondersteuningspakket heeft tot doel een overall pakket te zijn, gericht op directies en managers van instellingen voor jeugdzorg die de wens hebben een instellingsbrede effectmonitoring op te gaan zetten. Onder leiding van een externe adviseur wordt met hen nagegaan wat hier allemaal bij komt kijken en welke maatregelen genomen moeten worden om een dergelijk traject succesvol op te starten en te onderhouden. Concreet dient de ondersteuning uit te monden in een plan van aanpak.
Om dit doel te bereiken worden met behulp van een externe adviseur vijf stappen gezet: Voorgesprek, Verkenning, Voorbereiding, Verdieping, Vliegende start. Bij elke stap zijn niet alleen directies en managers, maar in wisselende samenstelling ook groepen medewerkers vanuit verschillende functies betrokken. De vijf stappen zijn uitvoerig beschreven in een handleiding en bestaan uit een mengeling van technieken en oefeningen om informatie te geven en informatie te ontlokken teneinde gaandeweg steeds meer besef te laten ontstaan van wat er nodig is om in de betrokken instelling de weg van effectiviteit te gaan.
Het ontwikkelde ondersteuningspakket werd uitgeprobeerd in twee instellingen.
De roep om evidence-based interventies klinkt in de jeugdzorg de laatste jaren steeds luider. Het interessante is dat deze roep niet alleen van wetenschappers komt maar dat ook bestuurders en politici zich in dit opzicht regelmatig laten horen. Ook is het verkrijgen van kennis over ‘wat werkt’ een belangrijke doelstelling van het ZonMw-programma Zorg voor Jeugd.
Deze nadruk op het werken met interventies van bewezen effectiviteit stelt werkers in de jeugdzorg echter wel voor een dilemma. De meeste interventies die zij tot hun beschikking zijn nog onvoldoende evidence-based en het ontwikkelen van evidence-based interventies kost jaren. Zo lang kunnen werkers in de jeugdzorg niet wachten, zij worden dagelijks geconfronteerd met hulpvragen en dienen hier adequaat en effectief op in te spelen.
Een oplossing voor dit dilemma is naast de top-down strategie van het ontwikkelen van effectieve interventies, een bottom-up strategie te hanteren voor het zichtbaar maken van de effectiviteit reeds bestaande interventies. In deze strategie is het niet de evidence-based interventie die in de praktijk geïmplementeerd wordt, maar een onderzoeksprocedure om lopende interventies te evalueren. Met die procedure wordt practice-based evidence voor de effectiviteit van interventies opgespoord, die op zich weer kan leiden tot evidence-based practice. Omdat bij dit soort onderzoek het primaat bij de praktijk ligt wordt het ook wel aangeduid met praktijkgestuurd effectonderzoek. Het doel van deze aanvraag is een ‘OnderzoeksrijpheidScan’ te ontwikkelen waarmee (1) directies en managers van instellingen zich bewust worden van al wat nodig is om praktijkgestuurd effectonderzoek in een instelling in te voeren, (2) de onderzoeksrijpheid van een instelling voor jeugdzorg voor dit type onderzoek kan worden vastgesteld en (3) een plan van aanpak geschreven kan worden om deze onderzoeksrijpheid verder te vergroten.
De aanvraag bouwt voort op het project Zicht op Effectiviteit dat door de aanvragers recent is afgerond. Dit project bestond uit twee deelprojecten. Het eerste deelproject had tot doel reeds lopend effectonderzoek bij een zestal organisaties in de jeugdzorg te versterken en al doende ook achtergronden en praktische handreikingen met betrekking tot dit onderzoek vast te leggen in een Handboek voor praktijkgestuurd effectonderzoek (inmiddels verschenen). Het tweede deelproject had tot doel nieuwe organisaties in te laten stromen. In die organisaties is praktijkgestuurd effectonderzoek opgezet, waarbij vanuit het project ruim een jaar begeleiding geboden werd. Zeven jeugdzorgorganisaties namen hieraan deel. In deze organisaties werden effectmetingen opgezet en vanuit het project begeleid (eindrapport beschikbaar). Gedurende het project kwamen aandachtsfunctionarissen uit de organisaties van beide deelprojecten regelmatig bijeen in een Effectiviteitsplatform om ervaringen uit te wissen en nieuwe ontwikkelingen te bespreken. Deze besprekingen gaven aanleiding tot het ontwikkelen van ondersteuningspakketten: workshops voor medewerkers van organisaties waarin de voor effectmeting relevante randvoorwaarden aan de ordekomen.
Er zijn vijf van deze pakketten ontwikkeld, te weten:
1. Beschrijven en onderbouwen van interventies.
2. Doelrealisatie.
3. Werken met vragenlijsten.
4. Bewaking van de onderzoekslogistiek.
5. Benutting van onderzoeksgegevens.
Na afronding van het project bleek er grote behoefte aan nog een extra ondersteuningspakket, namelijk een ‘overall-pakket’ waarmee directies en managers van instellingen zich bewust worden van al datgene dat het gaan uitvoeren van praktijkgestuurd effectonderzoek met zich meebrengt, inzicht krijgen hoe hun organisatie er in dit opzicht voor staat en adviezen krijgen hoe hun organisatie zich in dit opzicht kan verbeteren.
Zoals gesteld is het doel van deze aanvraag dit pakket te ontwikkelen in de vorm van een OnderzoeksrijpheidScan (ORS). Voorgesteld wordt om eerst in een focusgroep bestaande uit directies, uitvoer