Implementatie van vroegsignalering alcoholproblematiek in de apotheek
Elk glas alcohol vergroot het risico op gezondheidsschade (Gezondheidsraad, 2026). Vroegsignalering is cruciaal om ernstige gezondheidsschade te voorkomen. Voor tijdig signaleren van alcoholproblematiek en vroeg ingrijpen beveelt het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcoholproblematiek (SVA), de werkwijze Screening, Brief Intervention and Referral to Treatment (SBIRT) (hierna: vroegsignalering) (Babor et al., 2023) aan. Ziekenhuizen en huisartsenpraktijken kennen al diverse initiatieven. Apothekers zijn hierin geïnteresseerd, ook door goede ervaringen met promotie van Stoptober (tabaksontmoediging). De apotheek is een nieuwe, veelbelovende setting vanwege de laagdrempelige toegankelijkheid, het frequente contact met (kwetsbare) patiënten en de recente verschuiving naar preventie. Ondanks meer belangstelling voor preventie vindt vroegsignalering van alcoholproblematiek nog onvoldoende plaats in de apotheek.
Doel
Het doel van dit project is om de toepassing van actuele kennis en hulpmiddelen voor vroegsignalering van alcoholproblematiek in de apotheek te versterken. Daartoe wordt inzicht verkregen in de opvattingen van apotheekmedewerkers ten aanzien van vroegsignalering van alcoholproblematiek, waaronder hun houding, motivatie, rolopvatting en ervaren verantwoordelijkheid. Daarnaast wordt via een proefimplementatie geëvalueerd hoe een door het SVA ontwikkelde toolkit hierbij kan ondersteunen. De toolkit omvat o.a. een folder die door professionals kan worden meegegeven aan patiënten en een wachtkamerscherm dat patiënten bewust maakt van de risico’s van alcoholgebruik in combinatie met medicatie.
Aanpak/Werkwijze
De toolkit wordt verspreid via het netwerk van leefstijlapothekers (640 aangesloten apothekers), praktiserende apothekers (Samenwerkende Apotheken Rijn en Gouwe) en apothekers in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Vervolgens wordt onder deze groep een evaluatie uitgezet om hun houding, motivatie, rolopvatting en ervaren verantwoordelijkheid ten aanzien van vroegsignalering van alcoholproblematiek in kaart te brengen. Daarnaast worden de bruikbaarheid van de toolkit en wensen voor verdere ondersteuning geïnventariseerd. In een onlinebijeenkomst worden deze bevindingen verdiept en worden in co-creatie mogelijkheden voor verdere optimalisatie uitgewerkt. Op basis van de uitkomsten wordt de toolkit door het SVA verder doorontwikkeld en via bestaande netwerken, waaronder de beweging van Leefstijlapothekers, landelijk geïmplementeerd.
Samenwerkingspartners
Tranzo trekt de landelijke Werkgroep Tweede lijn van het SVA en speelde een belangrijke rol in de implementatie van vroegsignalering binnen de tweedelijnszorg. Het Trimbos-instituut is penvoerder van het SVA en leidt de Werkgroep Eerste Lijn. VKN is een landelijke netwerkorganisatie van verslavingszorginstellingen en coördineert de aandachtsfunctionarissen: preventiewerkers die in alle regio’s vroegsignalering stimuleren. De beweging van Leefstijlapothekers (640 apothekers), praktiserende apothekers (Samenwerkende Apotheken Rijn en Gouwe), Jeroen Bosch Ziekenhuis (afdelingshoofd Apotheek en projectleider Alcohol) zijn betrokken, wat netwerktoegang en praktijkinbreng waarborgt. Implementatie en borging verlopen via het SVA. Campagne-experts van Stichting Positieve Leefstijl adviseren over verspreiding en implementatie.
Verwachte resultaten
Het project levert inzichten op in de houding, motivatie, rolopvatting en ervaren verantwoordelijkheid van apotheekmedewerkers ten aanzien van vroegsignalering van alcoholproblematiek. Deze inzichten kunnen direct worden benut om apothekers in Nederland gericht te benaderen, bijvoorbeeld via campagnes. Op basis van de bevindingen uit de proefimplementatie wordt de toolkit verder doorontwikkeld, zodat deze beter aansluit bij de behoeften van de apotheekpraktijk. Vervolgens kan de toolkit via het SVA landelijk worden verspreid en geïmplementeerd.