Achtergrond afbeelding Achtergrond afbeelding darkmode

Indicatoren voor de kwaliteit van palliatieve zorg

De palliatieve zorgverlening vormt een relatief klein onderdeel van de zorgsector, maar duidelijk is dat er al veel indicatoren, evenals kwaliteitsdocumenten en kwaliteitsmeetinstrumenten van waaruit indicatoren zijn af te leiden, zijn ontwikkeld. De bestaande instrumenten toetsen meestal op organisatie- of teamniveau en zijn niet geschikt voor toetsing op het niveau van individuele patiënten of naasten. Ook zijn de instrumenten gericht op 1 specifieke zorgsetting en daardoor niet breed toepasbaar. 

Doel

Het doel was te komen tot een set kwaliteitsindicatoren voor palliatieve zorg, die haalbaar en toepasbaar is in de diverse settings waar palliatieve zorg in Nederland wordt verleend.

Aanpak/werkwijze

We startten met een inventarisatie en beoordeling van bestaande relevante indicatoren en kwaliteitsinstrumenten in Nederland in combinatie met internationale systematische literatuurstudie. Ook raadpleegden we experts, patiënten, naasten en zorgverleners over wat zij belangrijke kwaliteit(indicatoren) voor palliatieve zorg vonden. Vervolgens ontwikkelden we een concept-indicatorenset die in de praktijk  op 13 locaties op haalbaarheid en bruikbaarheid is getoetst. Tenslotte zijn de toetsingsresultaten verwerkt in de indicatorenset.

Samenwerkingspartners

We werkten samen met het VU Medisch Centrum, Academisch Medisch Centrum Huisartsengeneeskunde en Sociale Geneeskunde, Gezondheidsraad, zorgaanbieders, patiënten en hun naasten, externe partijen en onderzoekers. 

Resultaten

Uit de nationale inventarisatie kwam naar voren dat er in Nederland al veel kwaliteitsdocumenten (bijvoorbeeld richtlijnen) over palliatieve zorg bestaan. Maar in geen van deze documenten zaten uitgewerkte indicatoren die specifiek over de palliatieve zorg gingen. Uit de systematische literatuurstudie bleek dat er internationaal wel al indicatoren voor de palliatieve zorg zijn ontwikkeld (veelal structuur- en procesindicatoren). De meeste van die indicatoren betroffen lichamelijke aspecten van palliatieve zorg. Er zijn relatief weinig indicatoren getraceerd die het sociale en spirituele domein bestrijken.

Mede op basis van de inventarisaties is een set met 33 kwaliteitsindicatoren voor de palliatieve zorg voor patiënten en 10 indicatoren over de begeleiding en nazorg van naasten ontwikkeld. De set met indicatoren betreft voornamelijk uitkomst- en procesindicatoren. Op basis van de praktijktoets is geconcludeerd dat de indicatorenset bruikbaar is voor het eigen kwaliteitsbeleid van zorgaanbieders. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of op termijn de indicatoren ook bruikbaar zijn voor vergelijkingen tussen zorgaanbieders en openbare spiegelinformatie.

ZonMw en palliatieve zorg

Dit project financieren we vanuit ons Onderzoeksprogramma palliatieve zorg. Met het programma zetten we ons in voor een goede kwaliteit van leven voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en hun naasten. Dat betekent dat zij zorg en ondersteuning krijgen op lichamelijk, psychisch, sociaal en spiritueel vlak, aansluitend op hun wensen en behoeften. We stimuleren verbetering in de palliatieve zorg door samen met partijen uit beleid, onderzoek, praktijk en het onderwijs te investeren in kennisontwikkeling, verdere professionalisering van de palliatieve zorg en kennisbenutting van ontwikkelde resultaten.

Producten

Titel: Ontwikkeling en toetsing van een set kwaliteitsindicatoren voor de palliatieve zorg.
Auteur: Claessen, S.J.J., Francke, A.L., Brandt, H.E., Pasman, H.R.W., Putten, M.J.A. van der, Deliens, L.
Magazine: Nederlands Tijdschrift voor Palliatieve Zorg
Link: https://www.nivel.nl/nl/publicatie/indicatoren-voor-palliatieve-zorg-ontwikkeling-en-toetsing-van-een-set#:~:text=Om%20de%20kwaliteit%20van%20palliatieve%20zorg%20voor%20pati%C3%ABnten,en%20bruikbaarheid.%20Nederland%20loopt%20daarmee%20voorop%20in%20Europa.
Titel: A new set of quality indicators for palliative care: process and results of the development trajectory. Journal of Pain and Symptom Management, vol. 42, (2011), nr. 2, p. 169-182
Auteur: Claessen S.J.J., Francke, A.L., Belarbi, H.E., Pasman H.R.W., Putten, M.J.A. van der, Deliens L.
Magazine: Journal of pain and symptom management
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21429703/
Titel: Handleiding Kwaliteitsindicatoren voor palliatieve zorg
Auteur: Francke, A.L., Claessen, S.J.J., Deliens, L
Link: https://www.nivel.nl/sites/default/files/bestanden/Handleiding-Kwaliteitsindicatoren-palliatief-zorgconcept.pdf
Titel: Indicatoren voor palliatieve zorg
Auteur: Brandt HE, Francke AL, Pasman HRW, Claessen SJJ, Putten MJA van der, Deliens L
Link: https://www.nivel.nl/sites/default/files/bestanden/Rapport-indicatoren-palliatieve-zorg.pdf

Verslagen


Eindverslag

In 2008/2009 is een set met kwaliteitsindicatoren voor palliatieve zorg ontwikkeld (Brandt e.a., 2009). Voor toekomstig onderzoek naar het 'onderscheidend vermogen' van deze indicatoren is een groot landelijk databestand nodig. Tevens geeft zo'n groot databestand mogelijkheden om op efficiënte wijze terugkoppelingsrapportages voor zorgaanbieders te verzorgen en daarbij vergelijkingen te maken met landelijke scores. In het onderhavige project is de infrastructuur voor een dergelijk databestand opgezet. In dit kader zijn onder meer werkinstructies voor zorgaanbieders en meetbureaus ontwikkeld, evenals formats voor terugkoppelingsrapportages. Ook zijn alle procedures voor meten, opslaan en beheer van de indicatorengegevens voorgelegd aan en positief beoordeeld door de Medisch Ethische Commissie van VUmc. Verder zijn om de mogelijkheden van de indicatoren en het daaraan verbonden databestand bekend te maken verschillende presentaties voor veldpartijen gehouden en is een artikel voor een relevant tijdschrift (NTPZ)geschreven. Op dit moment zijn er van twee zorgorganisaties indicatorengegevens opgenomen in het landelijke databestand. In de komende jaren is nadere vulling van het databestand te verwachten omdat de indicatoren ingezet zullen gaan worden als evaluatie-instrument in het komende ZonMw-Verbeterprogramma PZ (onder voorbehoud van subsidietoekenning).
In deze studie wordt een set indicatoren ontwikkeld, bedoeld voor het meten van de kwaliteit van de palliatieve zorg. Dit onderzoek is een samenwerkingsproject van het NIVEL met het EMGO-Instituut van het VUmc en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. De te ontwikkelen set van indicatoren dient aan een aantal eisen te voldoen: (a) de set moet in de eerste plaats uitkomstindicatoren bevatten; (b) de indicatoren moeten toepasbaar zijn in alle settings waar palliatieve zorg wordt geboden, dus thuis, in huisartsenpraktijken, palliatieve terminale zorgvoorzieningen, verpleeg- en verzorgingshuizen, ziekenhuizen, voorzieningen voor gehandicapten en in instellingen voor ggz; (c) zowel de lichamelijke, psychosociale en spirituele aspecten van palliatieve zorg dienen aan bod te komen; (d) de indicatoren moeten waar mogelijk voortbouwen op reeds ontwikkelde indicatoren of kwaliteitsdocumenten; (e) ze moeten gemakkelijk te meten zijn en haalbaar zijn in de huidige praktijk. Er worden vijf projectfasen doorlopen: (1) inventarisatie en analyse van bestaande relevante indicatoren en kwaliteitsdocumenten, uitmondend in een indelingsschema met bestaande indicatoren; (2) expertbijeenkomst; (3) samenstelling concept-indicatorenset; (4) praktijktoets; (5) samenstelling definitieve indicatorenset. Samenvatting verslagperiode: in de periode december 2006 tot en met september 2007 is onder meer geïnventariseerd welke relevante indicatoren in Nederland reeds bestaan en is tevens gezocht naar kwaliteitsdocumenten (richtlijnen, criteria, normen, vragen uit meetinstrumenten) waar wellicht indicatoren uit af te leiden zijn. In dit nationale deel zijn ook documenten geanalyseerd met indicatoren die niet specifiek gaan over palliatieve zorg, maar daar toch relevant voor kunnen zijn: bijvoorbeeld het Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg (2007), het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg (2007), de Prestatie-indicatoren geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg (2006) en de Prestatie-indicatoren Ziekenhuizen (2007). Voor de inventarisatie van internationaal reeds ontwikkelde indicatoren voor palliatieve zorg is in de verslagperiode tevens een systematische internationale literatuurstudie uitgevoerd. Op basis van de nationale en de internationale inventarisatie is een indelingsschema met hoofdcategorieën, thema’s en bestaande indicatoren voor palliatieve zorg ontworpen. Dit indelingsschema is de basis voor een expertbijeenkomst (oktober 2007), gericht op een nadere selectie en prioritering van indicatoren.

Snel naar

  • Palliatieve zorg
  • Kwaliteitsinstrumenten
  • Zorginnovaties en kwaliteit

    • Kenmerken

    • Projectnummer:
      11500001
    • Looptijd: 100%
      2010
      2011
    • Gerelateerde programma's:
      • Onderzoeksprogramma Palliatieve zorg
    • Gerelateerde subsidieronde:
      Onderzoek naar indicatoren voor de kwaliteit van palliatieve zorg
    • Projectleider en penvoerder:
      Prof. dr. A.L. Francke