Informele schulden: een integrale aanpak voor gezondheid, criminaliteit, inburgering en participatie
Mensen in (geld)problemen lenen vaak van familie, vrienden en bekenden, maar over deze informele schulden is weinig bekend. Al helemaal niet bij beleidsmakers en professionals die zich bezighouden met onder andere armoedebestrijding of gezondheid en het oplossen van problemen. Odekerken en Yenga publiceerden voor het eerst over de informele schuldenproblematiek in 2024. Uit deze studie blijkt dat informele schulden effect hebben op andere
domeinen in het leven - zoals gezondheid, veiligheid, huisvesting, sociaal netwerk, participatie, werk en integratie; en dat er tegelijkertijd een groot taboe op ligt. Beleidsmakers en uitvoerders zien deze combinatie als een groot probleem.
Doel
De komende drieënhalf jaar gaan de Gemeente Amsterdam, het Verwey-Jonker Instituut en uitvoerders een project uitvoeren om de informele schuldenproblematiek bespreekbaar te maken/aan te pakken. In het project combineren we praktische interventies met onderzoek naar de effecten daarvan (2 rondes). We kijken naar de effecten van de nieuwe aanpak op kwaliteit van leven en bestaanszekerheid van inwoners én naar de effecten op het handelen van professionals/vrijwilligers. Ook ervaringsdeskundigen/sleutelpersonen krijgen een rol.
De twee hoofdvragen zijn:
1. Wat is de aard en omvang van informele schulden bij inwoners met financiële zorgen en/of schulden?
2. Welke benaderingen/interventies zijn effectief als het gaat om een integrale aanpak die welzijn, stress, ervaren gezondheid, zelfbeeld, veiligheid, participatie, sociaal netwerk, financiën, kwaliteit van leven en bestaanszekerheid ten goede komt?
Samenwerkingspartners
Het consortium bestaat uit onderzoekers, beleidsmakers, (belangen)organisaties, ervaringsdeskundigen/sleutelpersonen, professionals en vrijwilligers. Acht organisaties – waaronder GGD Amsterdam, de buurtteams, het Doorbraakteam, Integratie en de Alliantie Vrijwillige Schuldhulp (AVS) – werken samen om een integrale aanpak van informele schulden tot stand te brengen.
(Verwachte) resultaten
We willen impact genereren van informele schulden op welzijn, stress, gezondheid, zelfbeeld, veiligheid, participatie, sociaal netwerk, financiën, kwaliteit van leven en bestaanszekerheid. Tegelijkertijd willen we kennis, bewustzijn en handelingsperspectieven over informele schulden bij professionals/vrijwilligers/sleutelpersonen/ervaringsdeskundigen vergroten. Hoe kunnen zij beter signaleren, doorverwijzen en samenwerken om informele schulden te voorkomen/op te lossen? We schatten dat er circa 400 inwoners bereikt zullen worden via portaalorganisaties als de GGD Amsterdam, Integratie en via de partners/sleutelpersonen van de AVS. Iedereen is welkom, maar specifieke doelgroepen zijn: mensen in armoede/geldzorgen/schulden, jongeren, mensen met een migratieachtergrond (waaronder statushouders), verslaafden/daklozen en gedupeerden van de Toeslagenaffaire. Bij deze groepen komen informele schulden vaak voor. We verwachten dat 100 inwoner-deelnemers uiteindelijk hulp zullen krijgen in dit eerste project rond informele schulden.
Deze groep zal net als de 75 uitvoerende professionals/vrijwilligers/sleutelpersonen meedoen met Surveys, interviews en focusgroepen. Om de resultaten van de nieuwe aanpak te kunnen vergelijken met een landelijk beeld gebruiken we voor (de uitgangspositie/effecten op) de inwoners bestaande data uit de DNB Household Survey 1993-2024. Voor de landelijke vergelijking van kennis, bewustzijn en handelingsperspectieven van professionals en vrijwilligers maken we nieuwe data via vragenlijst die Divosa twee maal uitzet (begin en eind).
Overig
We maken verschillende producten: een boekje met portretten van mensen met informele schulden, artikel over de interventies met veranderingstheorie
(ToC), tussenrapport gebaseerd op de eerste ronde interventies (met 3-5 praktische tools zoals een gesprekswijzer); een eindrapport, factsheet, podcast/video, inspiratiegids om interventies op te schalen; 3 Webinars, een community (bijvoorbeeld LinkedIn of een nieuwsbrief) en een symposium.