Mobiele menu

JGZ-Richtlijn Ondergewicht

Projectomschrijving

Monitoring van groei, signaleren en zo nodig verwijzen van kinderen met (dreigend) ondergewicht en ondervoeding behoort tot de taken van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ heeft aangegeven ouders en kinderen beter preventief te willen adviseren over voeding en risicofactoren bij dreigend ondergewicht. Ook gaven zij aan behoefte te hebben aan een eenduidiger beleid over wanneer ze naar welke samenwerkingspartner moeten verwijzen. Samen met een werkgroep van jgz-professionals, vertegenwoordigers uit andere beroepsgroepen en ouders ontwikkelde TNO een richtlijn “Ondergewicht” met achtergrondkennis en aanbevelingen omtrent het monitoren en signaleren, verwijzen en adviseren bij ondergewicht voor JGZ-professionals. De richtlijn werd in de praktijk getest op relevantie en bruikbaarheid en is op 4 maart 2019 geautoriseerd voor gebruik in de JGZ. De richtlijn kan worden gevonden op de website van het NCJ (www.NCJ.nl). Als extra module heeft de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde een richtlijn voor diagnostiek naar ondergewicht voor kinderartsen ontwikkeld.

Verslagen


Eindverslag

Monitoring van groei, signaleren en zo nodig verwijzen van kinderen met (dreigend) ondergewicht en ondervoeding behoort tot de taken van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ heeft aangegeven ouders en kinderen beter preventief te willen adviseren over voeding en risicofactoren bij dreigend ondergewicht. Ook gaven zij aan behoefte te hebben aan een eenduidiger beleid over wanneer ze naar welke samenwerkingspartner moeten verwijzen. Samen met een werkgroep van JGZ-professionals, vertegenwoordigers uit andere beroepsgroepen en ouders ontwikkelde TNO een richtlijn “Ondergewicht” met achtergrondkennis en aanbevelingen omtrent het monitoren en signaleren, verwijzen en adviseren bij ondergewicht voor JGZ-professionals. De richtlijn werd in de praktijk getest op relevantie en bruikbaarheid en is op 4 maart 2019 geautoriseerd voor gebruik in de JGZ. De richtlijn kan worden gevonden op de website van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (www.NCJ.nl). Als extra module heeft de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde NVK een richtlijn voor diagnostiek naar ondergewicht voor kinderartsen ontwikkeld.

Monitoring van gewicht en lengte groei, signaleren en zo nodig verwijzen van kinderen met (ernstig) ondergewicht behoort tot de taken van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ heeft aangegeven ouders en kinderen beter preventief te willen adviseren over voeding en risicofactoren bij laag gewicht. Ook hebben zij behoefte aan een eenduidiger beleid over wanneer ze naar welke samenwerkingspartner moeten verwijzen. Samen met een werkgroep van JGZ-professionals, vertegenwoordigers uit andere beroepsgroepen en cliënten ontwikkelt TNO een richtlijn 'Ondergewicht' voor JGZ professionals (dit zijn artsen, verpleegkundig specialisten, verpleegkundigen en doktersassistenten). De conceptrichtlijn wordt in de praktijk getest en er worden een indicatorenset en een registratieprotocol ontwikkeld. Als extra module wordt een richtlijn voor diagnostiek naar Ondergewicht voor kinderartsen ontwikkeld voor en door de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde.

Samenvatting van de aanvraag

ACHTERGROND EN RELEVANTIE

Groei is een belangrijke indicator van de ontwikkeling, de gezondheid en het welzijn van een kind. Ondergewicht betekent dat een kind een sterk verlaagd gewicht heeft in vergelijking met het gemiddelde van leeftijdsgenoten. Ondergewicht komt op alle leeftijden voor, maar wordt vooral gezien bij kinderen van 2-5 jaar (Schönbeck, 2015). Ondergewicht kan samengaan met ondervoeding. Ondervoeding is een acute of chronische toestand waarbij een tekort of disbalans van energie, eiwit en andere voedingsstoffen leidt tot meetbare, nadelige effecten op lichaamssamenstelling, functioneren en klinische resultaten. De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK, 2012) beveelt voor het vaststellen van acute ondervoeding de volgende criteria aan te houden: een standaarddeviatiescore (SDS) onder de -2 voor gewicht naar leeftijd bij kinderen jonger dan 1 jaar en voor gewicht naar lengte bij kinderen vanaf 1 jaar, of een afbuiging van de gewichtscurve van minimaal 1 SD in 3 maanden.

Er kan een somatische oorzaak zijn die het ondergewicht en/of de ondervoeding verklaart (malabsorptie bij bijv. een darmaandoening, verhoogd energieverbruik door bijv. hartafwijking of chronische ontsteking), maar ook psychosociale factoren (bijv. onvoldoende gehechtheid) en verstoringen van het eetgedrag (bijv. restrictief eten) kunnen bijdragen aan het achterblijven in gewicht en de vertraagde ontwikkeling. Daarnaast kan ondervoeding te wijten zijn aan verwaarlozing.

Het monitoren van groei, het signaleren en zo nodig verwijzen van kinderen met (dreigend) ondergewicht en ondervoeding behoort (naast het signaleren van kinderen met overgewicht) tot de wettelijke taken van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). In een knelpuntanalyse (Argumentenfabriek & CBO, 2015) hebben JGZ professionals bovendien aangegeven behoefte te hebben aan meer kennis over (medische en opvoedkundige) oorzaken, signalen en gevolgen van ondergewicht en ondervoeding. Naast de belangrijke rol bij de signalering en verwijzing, willen JGZ professionals ouders en kinderen beter preventief adviseren over voeding en risicofactoren bij dreigend ondergewicht. Daarnaast hebben zij behoefte aan een eenduidig beleid over wanneer ze naar welke samenwerkingspartner moeten verwijzen. De JGZ kan in deze taak ondersteund worden door een heldere richtlijn in aanvulling op of ter verbetering van informatie in de bestaand JGZ-richtlijn Voeding en Eetgedrag (2013) en de NVK richtlijn Signalering van somatische oorzaken van afwijkend voedingsgedrag bij kinderen (2012).

DOELSTELLING

Het eindproduct van dit project is een richtlijn ondergewicht voor de JGZ, gebaseerd op de knelpunten uit het werkveld, en die aansluit bij de JGZ-richtlijn “Voeding en eetgedrag” en de NVK richtlijn “Signalering van somatische oorzaken van afwijkend voedingsgedrag bij kinderen”.

METHODE

De richtlijn wordt volgens de principes van EBRO ontwikkeld en zal – waar relevant - rekening houden met diversiteit in de doelgroep. De richtlijn wordt geschreven door deskundigen van TNO en de NVK in samenspraak met de sectie kinderen van de Stuurgroep Ondervoeding, die worden ondersteund door een werkgroep van JGZ-professionals, en inhoudelijk deskundigen uit andere relevante beroepsgroepen (kinderdiëtist, kinderarts, huisarts, orthopedagoog, logopedist, lactatiekundige) en cliënten. Daarnaast wordt een klankbordgroep opgericht met daarin onder andere professionals uit belangrijke aanpalende disciplines en andere kennisinstituten (Voedingscentrum, kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie). Pharos zal in de klankbordgroep beoordelen of in de richtlijn voldoende rekening is gehouden met diversiteitsaspecten.

Behalve de JGZ-richtlijn ondergewicht worden een basisdataset (BDS)-protocol en een set van prestatie-indicatoren ontwikkeld. Ook wordt in enkele JGZ-organisaties een praktijktest uitgevoerd met de concept JGZ-richtlijn. Op basis van de praktijktest wordt de concept richtlijn aangepast en worden diverse producten gemaakt die de landelijke implementatie ondersteunen: een impactanalyse op organisatieniveau (inclusief inschatting van benodigde tijd en geld), een document met geleerde lessen uit de praktijktest, een PowerPointpresentatie voor scholing van JGZ-professionals, en een beknopte rapportage met aanbevelingen voor de landelijke implementatie.

Als extra module wordt in deze aanvraag de ontwikkeling van een NVK richtlijn voor diagnostiek naar Ondergewicht in Nederland in het projectvoorstel opgenomen omdat de NVK vindt dat ze een belangrijke rol speelt in deze richtlijn gezien de kennis op dit gebied en nauwe samenwerking met de JGZ (zie deel 2, blz 10-11)(zie bijlage brief NVK).

K).

Kenmerken

Projectnummer:
732000307
Looptijd: 100%
Looptijd: 100 %
2016
2019
Gerelateerde subsidieronde:
Projectleider en penvoerder:
Dr. C.I. Lanting
Verantwoordelijke organisatie:
TNO