Langer gezond! Programmatische preventie van diabetes mellitus type 2 en overgewicht, inclusief vroegsignalering en adequate ketenzorg.
Verslagen
Eindverslag
Medio 2008 is gestart met de werkzaamheden van de Academische Thuiszorg Werkplaats (ATW) ‘Langer Gezond’, een samenwerkingsverband van de thuiszorgorganisatie in WMV (WWZ-Mariënstaete-Valent) en de hogeschool Leiden, met het LUMC in een adviesrol. Het overkoepelende doel van de ATW Langer Gezond is om te komen tot betere preventie (selectieve, geïndiceerde en zorggerelateerde) van overgewicht en type 2 diabetes bij 45 plussers door leefstijlverbetering en verbetering van de regionale ketenzorg.
Een inventarisatie naar begripsomschrijvingen en de stand van zaken ten aanzien van vroegopsporing en het toeleiden naar preventie programma’s leidde tot de conclusie dat programmatische preventie onderverdeeld moet worden in aparte, maar wel samenhangende stappen die ieder hun eigen specifieke eisen stellen aan de organisatie en inrichting van de activiteiten, evenals aan de vaardigheden van de functionarissen die bij de uitvoering van die activiteiten betrokken zijn. Deze stappen zijn:
• (Vroeg)opsporen
• Toeleiden naar een interventie
• Leefstijlprogramma’s uitvoeren/volgen
• Leefstijlverandering volhouden
Het bestaande preventieaanbod op het domein overgewicht en diabetes bij de thuiszorgorganisatie WMV is in kaart gebracht. Literatuuronderzoek is uitgevoerd naar bekende diagnostische gegevens rond pre-diabetes en risicofactoren. Daarbij is geconstateerd dat - na het opsporen van mensen met een te hoge BMI - het bepalen of deze mensen lijden aan (pre)diabetes een taak is van een arts, doorgaans de huisarts.
Met betrekking tot vroegsignalering is getracht om een instrument/test voor thuiszorgmedewerkers te ontwikkelen, waarmee ‘de klinische blik van dit is een potentiële kandidaat voor de opsporing’ van de thuiszorgmedewerkers wordt gekwantificeerd. De thuiszorgmedewerkers die hier bedoeld werden bestonden zowel uit de huishoudelijke hulp, als verzorgenden en verplegenden. In oktober 2008 bleek echter dat WMV (toen nog: Valent) de huishoudelijke hulp zou gaan afstoten. Hierdoor werd het potentieel bereik fors negatief beïnvloed, waardoor de benodigde noodzakelijke validering van een dergelijk (meet)instrument niet meer mogelijk was.
De preventie en zorg rondom diabetes in Nederland is een dynamisch gebeuren:
- Er zijn in Nederland vele en uiteenlopende projecten rond meer bewegen (als 30 minuten bewegen, beweegkuur, galm etc.).
- Gedurende dit eerste jaar zijn de conceptrichtlijnen voor overgewicht en voor diabetes omgezet in definitieve richtlijnen.
- De opsporing via Kijk-op-Diabetes en Preventieconsult is in volle gang.
- De ontwikkeling van functionele bekostiging van de diabeteszorg leidt binnen de eerstelijns zorg tot veel wijzigingen. Samenwerkingsverbanden worden enerzijds door de functionele bekostiging verplicht gesteld, en anderzijds juist hierdoor gefrustreerd. De intentie is dat de zorg voor patiënten onderling wordt afgestemd. In de praktijk betekent dit soms ook dat door vastgelegde samenwerkingsafspraken geen plaats is voor andere aanbieders in de keten.
- Er is een verschuiving in de financiering van preventieactiviteten gaande waarbij geïndiceerde preventie van overgewicht en diabetes onder bepaalde voorwaarden (zie CvZ rapporten 271 en 272) onder verzekerde zorg valt.
- Thuiszorg wordt soms tot eerstelijns hulpverlening gerekend en soms wordt de thuiszorg als onderdeel van de nuldelijn gezien. Met de nuldelijn wordt de eerste schil om de patiënt heen bedoeld, zowel professioneel (zoals GGD, Stichting Welzijn Ouderen, Consultatiebureau voor Senioren en soms dus ook thuiszorg) als niet professioneel (bijvoorbeeld de mantelzorg).
Mede door deze ontwikkelingen was het in dit eerste jaar niet mogelijk om een voortvarende start te maken met de voorgenomen 2 projecten, die tot doel hadden 1) een methodiek voor kosteneffectieve vroegsignalering van hoogrisicogroepen voor DM type 2 te ontwikkelen en te implementeren en 2) het ontwikkelen van een ketenaanpak voor mensen met DM type 2.
Op basis daarvan is besloten
De Academische Thuiszorg Werkplaats (ATW) ‘Langer Gezond’ bestaat uit een samenwerkingsverband van de thuiszorgorganisatie WMV (WWZ-Mariënstaete-Valent) en de hogeschool Leiden. Het LUMC vervult een adviesrol. Het overkoepelende doel van de ATW Langer Gezond is om te komen tot betere preventie (selectieve, geïndiceerde en zorggerelateerde) van overgewicht en type 2 diabetes bij 45 plussers door meer evidence based werken van de thuiszorg.
Medio 2008 is gestart met de werkzaamheden binnen de ATW Langer Gezond. Er is een inventarisatie uitgevoerd naar begripsomschrijvingen, stand van zaken ten aanzien van vroegopsporing en het toeleiden naar preventie programma’s om te komen tot voorstellen hoe dat binnen de ATW Langer Gezond in te voeren. Geconcludeerd werd dat programmatische preventie onderverdeeld moet worden in aparte, maar wel samenhangende stappen die ieder hun eigen specifieke eisen stellen aan de organisatie en inrichting van de activiteiten, evenals aan de vaardigheden van de functionarissen die bij de uitvoering van die activiteiten betrokken zijn. Deze stappen zijn:
• (Vroeg)opsporen
• Toeleiden naar een interventie
• Leefstijlprogramma’s uitvoeren/volgen
• Leefstijlverandering volhouden
Daarnaast is het bestaande preventieaanbod op het domein overgewicht en diabetes bij zowel de thuiszorgorganisatie WMV in kaart gebracht en is bij cliënten nagegaan wat het potentieel is voor een preventieaanbod vanuit de thuiszorgorganisatie. De cliëntenregistraties van diverse afdelingen zijn geanalyseerd, waarbij ook is bekeken in hoeverre deze registraties de mogelijkheid bieden cliënten te monitoren in het doorlopen van de bovengenoemde stappen van het preventieprogramma.
In de literatuur is gezocht naar de bekende diagnostische gegevens rond pre-diabetes en de risicofactoren. Daarbij is geconstateerd dat na het opsporen van mensen met een te hoge BMI, het bepalen of deze mensen lijden aan (pre)diabetes een taak is van een arts, doorgaans de huisarts.
Met betrekking tot vroegsignalering is onderzocht of het zinvol zou zijn om een test met een klinische blik van de thuiszorgmedewerkers te ontwikkelen. De thuiszorgmedewerkers die hier bedoeld werden bestonden zowel uit de huishoudelijke (WMO-) hulp, als verzorgenden en verplegenden. In oktober 2008 bleek dat WMV (toen nog: Valent) de huishoudelijke hulp zou gaan afstoten. Met de benodigde noodzakelijke validering van een dergelijk meetinstrument en de verandering in potentieel bereik door afwezigheid van huishoudelijke hulp, kon dit niet meer.
De preventie en zorg rondom diabetes in Nederland is een complex gebeuren.
- Er zijn in Nederland veel projecten rond meer bewegen (als 30 minuten bewegen, beweegkuur, galm etc.).
- Gedurende dit eerste jaar zijn de conceptrichtlijnen voor overgewicht en voor diabetes omgezet in definitieve richtlijnen
- De ontwikkeling van functionele bekostiging van de diabeteszorg lijkt binnen de eerstelijns zorg tot veel wijzigingen te leiden. Samenwerkingsverbanden worden door de functionele bekostiging verplicht gesteld, maar worden in de praktijk hierdoor soms ook gefrustreerd. De intentie is dat de zorg voor patiënten onderling wordt afgestemd. In de praktijk betekent dit soms ook dat door vastgelegde samenwerkingsafspraken geen plaats is voor andere aanbieders in de keten.
- Er is een verschuiving in de financiering van preventieactiviteten gaande waarbij geïndiceerde preventie van overgewicht en diabetes onder bepaalde voorwaarden (zie CvZ rapporten 271 en 272) onder verzekerde zorg valt.
- Thuiszorg wordt soms tot eerstelijns hulpverlening gerekend en soms wordt de thuiszorg als onderdeel van de nuldelijn gezien. Met de nuldelijn wordt de eerste schil om de patiënt heen bedoeld, zowel professioneel (zoals GGD, Stichting Welzijn Ouderen, Consultatiebureau voor Senioren en soms dus ook thuiszorg) als niet professioneel (bijvoorbeeld de mantelzorg).
Geconcludeerd kan worden dat volledige uitvoering van het oorspronkelijke plan van aanpak u