Leren dansen. Sturing van zorg in tijden van een pandemie (Learning to dance. Governing healthcare in pandemic times)
In dit project is etnografisch onderzoek gedaan naar de besluitvorming in de gezondheidszorg tijdens de coronapandemie. De onderzoekers waren daarbij vooral geïnteresseerd in de vraag of en hoe besluitvorming adaptief kan zijn; dat wil zeggen mee kan bewegen met wisselende omstandigheden en onzekerheden, en in hoeverre de besluitvorming bijdraagt aan de veerkracht van de zorg. Daarvoor hebben ze observaties gedaan bij 3 regionale overleggen voor acute zorg. Daarnaast hebben ze interviews gehouden met verpleegkundigen, artsen, patiëntvertegenwoordigers, bestuurders, beleidsmakers en toezichthouders. Ook hebben de onderzoekers vele documenten verzameld en geanalyseerd. Ze constateerden dat het bestuur slechts gedeeltelijk adaptief is geweest. Er is wel geleerd tijdens de pandemie, bijvoorbeeld met betrekking tot non-COVID zorg, maar problemen in bijvoorbeeld de langdurige zorg zijn slechts beperkt opgepakt. Vertegenwoordiging van patiënten en van ‘de werkvloer’ heeft slechts mondjesmaat vorm gekregen. Ze deden verschillende aanbevelingen om de zorg veerkrachtiger te maken.
Doel
Dit project richtte zich op de organisatie van de besluitvorming. Terugkijkend wilden de onderzoekers leren van de eerste en tweede golf van de pandemie. Vooruitkijkend probeerden ze met de betrokkenen lessen te trekken. Uitgangspunt daarbij was dat er een vorm van ‘adaptief bestuur’ nodig was; een bestuur dat zich kan vormen naar onverwachte en onzekere omstandigheden.
Achtergrond
Het virus zal nog lange tijd onder ons zijn en dat betekent dat iedereen daarmee moet leren leven. De onderzoekers gebruikten de metafoor van de dans om dit adaptief omgaan met het virus inhoud te geven. Hoe kon men (beter) leren dansen? Door besluitvormingsprocessen te volgen en daar samen met betrokkenen op te reflecteren hoopten ze hier een bijdrage aan te leveren.
Onderzoeksopzet
De vragen waarop dit project antwoord gaf waren:
- Wat kan men, terugkijkend, leren van de bestuurlijke reactie op de Coronacrisis over de sturing van zorg in tijden van pandemische crises?
- Hoe kon de dans van lokale, regionale en nationale bestuurlijke arrangementen in de ‘chronische’ fase van de crisis effectief worden vormgegeven en welke partijen konden dit positief beïnvloeden?
- Welke effecten had deze dans en de eruit voortkomende besluiten op de organisatie en uitvoering van de zorg?
Het project was vormgegeven als een actie-onderzoek waarbij via interviews, observaties en documentenanalyse data werd verzameld. Hier werd in regelmatig gehouden sessies met partners op gereflecteerd. De onderzoekers bouwden daarbij voort op data die de maanden ervoor al was verzameld. Het project resulteerde in aanbevelingen voor de organisatie van de besluitvorming voor de zorg in pandemische tijden, en in wetenschappelijke publicaties.
Context Organisatie van zorg
Dit onderzoek was 1 van de 10 onderzoeken naar het onderwerp ‘organisatie van zorg’. De COVID-19-pandemie heeft een negatieve impact gehad op het gehele zorgsysteem in Nederland. De resultaten van dit onderzoek hielpen bij het inrichten van zorg, zodat hoogwaardige kwaliteit van zorg geleverd kon blijven worden. Dit gold zowel voor ziekenhuiszorg, als huisartsenzorg, geestelijke gezondheidszorg en thuiszorg.
ZonMw werkt, samen met opdrachtgevers, beleidsmakers, onderzoekers, patiënten, praktijkprofessionals, dataprofessionals en internationale partners, aan mogelijkheden om nu en in de toekomst met onderzoek en kennis bij te dragen aan oplossingen in de strijd tegen het coronavirus en COVID-19 en de effecten daarvan op de maatschappij.