Liggen we op koers? Evaluatie van de proeftuinen verslavingszorg volgens het Handvest van Maastricht.
De ervaringskennis van (ex)cliënten in de verslavingszorg krijgt bij het inrichten van de zorg steeds meer aandacht. Kennisnetwerk het Zwarte Gat en onderzoeksinstituut IVO hebben ter ondersteuning van dit proces gezamenlijk het project “Liggen we op Koers?” uitgevoerd, met als onderdelen een onderzoek en een leergroep (Community of Learners) ter ondersteuning van proeftuinen in de verslavingszorg. Een proeftuin is een locatie binnen een verslavingszorginstelling waarin cliënten en professionals samenwerken bij het ondersteunen van cliënten met verslavingsproblemen en waarin ervaringskennis wordt ingezet om herstel te bevorderen. Het project heeft in de vorm van een ontwikkelagenda concrete aanbevelingen opgeleverd voor het vormgeven van nieuwe initiatieven op het gebied van het werken met ervaringskennis in de verslavingszorg. Naast een onderzoeksrapport is een publieksversie van het rapport beschikbaar. Van de vier onderzochte proeftuinen zijn korte films op Youtube gepresenteerd.
Verslagen
Eindverslag
Liggen we op koers? Vier praktijkvoorbeelden van herstelondersteunende verslavingszorg
Het belang van cliëntenparticipatie in de verslavingszorg heeft brede consensus van cliënten, professionals en bestuurders uit de sector. De ervaringskennis van (ex)cliënten in de verslavingszorg wordt bij het inrichten van de zorg echter nog onderbenut. Daarom hebben Kennisnetwerk het Zwarte Gat (aanvrager) en het onderzoeksinstituut IVO gezamenlijk het ontwikkelproject “Liggen we op Koers?” opgezet, met als onderdelen een evaluatie en een leergroep (Community of Learners) ter ondersteuning van de verdere ontwikkeling van proeftuinen in de verslavingszorg. Een proeftuin is een locatie binnen een verslavingszorginstelling waar activiteiten en projecten ten dienste van herstel worden beproefd. Het zijn projecten waarin cliënten en professionals samenwerken bij het ondersteunen van cliënten met verslavingsproblemen en waarin ervaringskennis wordt ingezet om herstel te bevorderen. Sommige proeftuinen bestaan al enige tijd, andere proeftuinen staan nog in de startblokken. Voor alle proeftuinen gold echter dat de ontwikkelde werkwijze nog onvoldoende systematisch is beschreven en onderbouwd. In het onderzoek zijn daarom vier zogenoemde proeftuinen onder de loep gelegd:
• Ervaringsdeskundigen Trainen Zorgprofessionals (De Achterkant/Victas, Utrecht)
• Cliënten Service Desk (Arkin, Amsterdam)
• 4B (Verslavingszorg Vincent van Gogh GGZ, Venray)
• Help mijn buurman (ver)zuipt (VNN, Emmen en Hoogeveen)
Doelstellingen van de evaluatie waren:
1) nagaan wat een goede mix van methodieken voor het werken met ervaringskennis is, toegespitst op de specifieke context en de specifieke patiëntengroepen in de verslavingszorg en
2) nagaan hoe gunstige randvoorwaarden en haalbaarheid van het werken met ervaringskennis en zelfregie van cliënten kunnen worden bevorderd. In het onderzoek stonden randvoorwaarden, conceptuele kaders, de rol van ervaringskennis, succes- en faalfactoren en de continuïteit van de proeftuinen centraal. In het project is toegewerkt naar een ontwikkelagenda om herstel en de inzet van ervaringskennis in de verslavingszorg door te ontwikkelen.
Het kwalitatieve onderzoek omvatte een literatuurstudie, observaties en (groeps-)interviews. De vier proeftuinen zijn geselecteerd op basis ligging (landelijke spreiding), robuuste opzet (met kans van slagen), verschillende typen activiteiten/invalshoeken en doelen. Per proeftuin zijn (groeps-)interviews gehouden met betrokken cliënten, zorgverleners en managers en hebben observaties plaatsgevonden.
In het project “Liggen we op Koers” van kennisnetwerk Het Zwarte Gat en onderzoeksinstituut IVO worden vier van de dertien zogenoemde proeftuinen gevolgd die zijn aangewezen om herstel-ondersteunende zorg in de verslavingszorg te bevorderen. Het Zwarte Gat is een kennisnetwerk dat verrezen is uit het moedernetwerk van de gezamenlijke cliëntenraden uit de verslavingszorg. Via verschillende initiatieven tracht dit netwerk het perspectief op maatschappelijk herstel voor cliënten in de verslavingszorg te vergroten. Een van deze initiatieven is het Handvest van Maastricht (2010) dat zij met directies van verslavingszorginstellingen overeenkwam. De proeftuinen zijn cliëntgestuurde projecten die - op basis van dit handvest - aangewezen zijn om vanuit de beschikbare ervaringskennis en professionele kennis te werken aan herstel en de ontwikkeling van herstel-ondersteunende zorg. De volgende proeftuinen participeren in dit project: Help mijn Buurman Verzuipt (VNN, Hoogeveen en Emmen), Ervaringsdeskundigen Trainen Zorgverleners (Centrum Maliebaan, Utrecht), Cliënten Service Desk (Arkin, Amsterdam) en 4b (Vincent van Gogh instituut, Venray). Het project “Liggen we op Koers” kent ook een ontwikkeldeel: de Community of Learners, waarin ervaringsdeskundigen en professionals van de proeftuinen samen komen om van elkaars ervaringen te leren en elkaar te inspireren om te werken aan herstel ondersteunende zorg.