Metastatic-directed stereotactic body radiation therapy of oligometastases in head and neck squamous cell carcinoma patients
De behandeling van afstandsmetastasen van hoofd-halskanker verandert. Waar vroeger de diagnose afstandmetastasen altijd leidde tot een palliatieve behandeling, worden tegenwoordig soms oligometastasen (maximaal 5) met curatieve intentie behandeld met stereotactische radiotherapie (SRT). Hier zijn echter geen richtlijnen voor, waardoor het beleid grotendeels afhankelijk is van de voorkeur, vertrouwen en ervaring van de behandelend arts. Derhalve is meer onderzoek nodig naar de waarde van SRT bij hoofd-halskankerpatienten met oligometastasen. Een klinisch gerandomiseerd onderzoek waarbij de gebruikelijke behandeling met of zonder SRT van oligometastasen wordt vergeleken wat betreft lokale tumorcontrole, overleving, toxiciteit, kwaliteit van leven en kosten-effectiviteit is daarom nodig. Aangezien de literatuur hierover beperkt is, ontbreken gegevens om een optimale studie te ontwerpen. Om deze gegevens te verkrijgen dient een landelijke retrospectieve studie verricht te worden.
Richtlijn
Bekijk de bijbehorende richtlijn in de FMS Richtlijnendatabase.
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond
Hoofd-halsplaveiselcelcarcinoom (HHPCC) kan in een aanzienlijk deel van de gevallen leiden tot afstandsmetastasen, wat normaliter werd gezien als een ongeneeslijke situatie. Recente inzichten suggereren echter dat een subgroep van patiënten met een beperkte mate van metastasering (zogenoemde oligometastasen) mogelijk baat kan hebben bij lokaal gerichte therapieën zoals stereotactische radiotherapie (SBRT).
Doelstellingen
- Vaststellen van de incidentie van oligometastasen bij HHPCC-patiënten in Nederland.
- Identificeren van patiënt- en tumorkenmerken geassocieerd met SBRT-behandeling.
- Evalueren van het potentieel effect van SBRT op klinische uitkomsten (zoals overleving) bij deze patiëntengroep en evalueren welke factoren dit effect beïnvloeden.
Onderzoeksdesign/projectopzet
Een retrospectieve multicentercohortstudie met gebruik van gegevens uit de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) en medische dossiers uit hoofd-halsoncologiecentra aangesloten bij de NWHHT.
Objecten/eenheden van het onderzoek
In het onderzoek zijn volwassen patiënten (≥18 jaar) geïncludeerd met een primaire tumor in de mondholte, orofarynx, hypofarynx of larynx, gediagnosticeerd tussen 2015 en 2020, en met synchrone of metachrone afstandsmetastasen. Exclusiecriteria waren onder meer primaire tumoren van speekselklieren, nasofarynx, paranasale sinussen of huid.
Databronnen: Nederlandse Kankerregistratie (NKR) en patiëntendossiers in 14 deelnemende ziekenhuizen.
Interventie(s)
De ‘interventie’ betrof therapie op afstandsmetastasen, met name SBRT gericht op (oligo)metastasen. De controlegroep bestond uit patiënten met (oligo)metastasen die geen therapie ontvingen. Daarnaast werd gekeken naar het verschil tussen patiënten met gelimiteerde en uitgebreide metastasering en diens overleving.
- Circa één derde van de HHPCC-patiënten ontwikkelt afstandsmetastasen.
- Van deze patiënten had 41,4% maximaal 3 metastasen en 55,1% maximaal 5 metastasen (definitie oligometastasen).
- SBRT werd toegepast bij 8,2% van de patiënten met afstandsmetastasen, voornamelijk bij patiënten met een betere WHO-performance status en een lager aantal metastasen.
- De mediane overleving zonder SBRT was 3,3 maanden, versus 25,2 maanden bij SBRT.
- Na 5 jaar was 27,7% van de SBRT-groep nog in leven tegenover 1,7% van de niet-behandelde groep.
Discussie
De resultaten tonen aan dat oligometastasering een relevante subgroep vormt binnen de HHPCC-populatie en een potentieel behandelbare entiteit is. SBRT lijkt geassocieerd met significant betere overlevingsuitkomsten. Limitaties betreffen het retrospectieve karakter van de studie, mogelijke confounding by indication, en beperkte beschikbaarheid van kwaliteit-van-leven-data.
Deze bevindingen pleiten voor het aanpassen van het M-stadium in richtlijnen, en onderstrepen het belang van goede patiëntselectie voor SBRT. Een prospectieve cohortstudie is in voorbereiding.