Mijn (t)huis, mijn kwaliteit van leven: een actieonderzoek naar crisispreventie in de Wlz

Het project “Mijn (t)huis, mijn kwaliteit van leven” richt zich op het verbeteren van de zorg voor kwetsbare ouderen die thuis wonen. Door vergrijzing, complexere zorgvragen, druk op mantelzorgers en personeelstekorten stijgt de druk op de Wet langdurige zorg (Wlz). Dit leidt tot langere wachtlijsten en meer spoedopnames in verpleeghuizen. Zo'n 30-40% van deze opnames is het gevolg van crisissituaties thuis.

Doel

De kern van het project is de ontwikkeling van een signaleringstool die zorgprofessionals, mantelzorgers en cliënten ondersteunt bij het herkennen van factoren die kunnen leiden tot een crisissituatie thuis. De signaleringstool helpt om deze risicofactoren beter te identificeren en met de eveneens te ontwikkelen werkwijze preventief in te grijpen voordat de situatie verslechtert.

Aanpak

Het onderzoek bestaat uit drie fasen. In fase één worden ouderen en mantelzorgers geïnterviewd die na een crisis zijn opgenomen in een verpleeghuis. Deze resultaten, samen met vragenlijsten en literatuuronderzoek, vormen de basis voor een eerste versie van de signaleringstool. In fase twee wordt de signaleringstool getest bij ouderen, die op de wachtlijst voor een verpleeghuis staan, om te zien of risicofactoren tijdig gesignaleerd kunnen worden. Op basis van feedback wordt de tool verder ontwikkeld. In fase drie wordt de tool aangescherpt en getest bij ouderen die nog niet bekend zijn bij de Wlz, om vroege signalering mogelijk te maken.

Samenwerkingspartners 

Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met verschillende partners uit de zorgsector. Hogeschool Windesheim leidt het onderzoek, met betrokkenheid van het lectoraat Klantenperspectief in Ondersteuning en Zorg en de Werkplaats Sociaal Domein (Ouderen). Zorgorganisaties zoals IJsselheem en Zorggroep Almere leveren belangrijke input vanuit de praktijk door cliënten en zorgprofessionals te betrekken. Daarnaast participeren mantelzorgers, cliënten en zorgverzekeraars, waaronder Zilveren Kruis, in adviesgroepen om de ontwikkelde tools en werkwijzen te testen en aan te scherpen. Ook wordt samengewerkt met Zorgon voor zorgbemiddeling, en lokale patiëntenorganisaties, zoals de Flevolandse Patiëntenfederatie en de VMCA, die de belangen van de doelgroep vertegenwoordigen.

Eerste bevindingen: Definitie van crisis

Begripsverheldering rond crisis

Professionals omschrijven een crisis als een acute nood- of spoedsituatie waarbij sprake is van onveiligheid of gevaar voor de persoon zelf of voor anderen. Deze situatie ontstaat door ontwrichting op sociaal, psychosociaal of lichamelijk gebied, vaak veroorzaakt door specifieke onderliggende factoren. 

Definities van crisis in de literatuur 

Uit de literatuur komt geen eenduidige definitie van een crisis naar voren. Over het algemeen wordt een crisis beschreven als een acute of geleidelijk ontstane ontregeling van de thuissituatie, waarbij de zorgvraag de draagkracht van zowel het informele als het formele netwerk overstijgt. Hierdoor is directe extra beoordeling, ondersteuning, zorg of opname noodzakelijk.

Oorzaken van crisis

Professionals noemen verschillende factoren die kunnen leiden tot een crisis, waaronder:

• de persoon kan niet meer voor zichzelf zorgen; 
• lichamelijke, psychische of sociale ontwrichting; 
• een behoefte aan 24-uurszorg; 
• een sociaal netwerk dat geen veiligheid meer kan bieden, overbelast is of ontbreekt; 
• de wijkverpleegkundige kan de benodigde zorg niet langer leveren.

Uit het literatuuronderzoek blijkt dat een crisis meestal niet ontstaat door één enkele oorzaak, maar door een opeenstapeling van factoren. Uiteindelijk overstijgt de zorgvraag dan de draagkracht van het netwerk en de reguliere zorg.

Belangrijke risicofactoren zijn onder andere:

• fysieke kwetsbaarheid; 
• cognitieve en neuropsychiatrische problematiek; 
• sociale isolatie; 
• overbelasting van mantelzorgers; 
• knelpunten binnen het zorgsysteem. 

Deze factoren versterken elkaar vaak. Zo kunnen dementie, valincidenten, mantelzorgbelasting, zorgmijding, digitale uitsluiting en gebrekkige signalering gezamenlijk leiden tot ontregeling van de thuissituatie en uiteindelijk tot een crisisopname of spoedplaatsing.

In het vervolgonderzoek wordt nader onderzocht welke combinaties van factoren het meest voorkomen en elkaar mogelijk versterken.

(Verwachte) Resultaten

Dit project levert belangrijke inzichten in factoren die bijdragen aan crisissituaties bij thuiswonende ouderen. De te ontwikkelen signaleringstool en preventieve werkwijze helpen deze crises beter te voorkomen. Dit leidt uiteindelijk tot minder spoedopnames en betere afstemming van zorg op de wensen en behoeften van de cliënt. Daarmee draagt het project bij aan verbetering van de kwaliteit van leven van ouderen en vermindering van de druk op mantelzorgers en zorgprofessionals. Het uiteindelijke doel is om ouderen langer op een veilige en kwalitatief goede manier thuis te laten wonen en bij te dragen aan een soepelere overgang naar verpleeghuiszorg, mocht dit nodig zijn.