Naar een effectieve inzet van het sociaal domein in stoppen-met-roken ondersteuning voor rokers met een lagere sociaaleconomische positie: een ontwikkelingsevaluatie

In de groep met een lagere sociaaleconomische positie is het onwaarschijnlijk dat het doel van een rookprevalentie onder de 5% (zoals gesteld in het Nationaal Preventieakkoord) behaald wordt. Dit ligt enerzijds aan een beperkt gebruik van bewezen effectieve stoppen met roken (SMR) ondersteuning en anderzijds aan lagere slaagkans in geval van gebruik van ondersteuning. Werving en SMR-aanbod specifiek voor lagere sociaaleconomische groepen is daarom van groot belang. Het sociaal domein wordt gezien als een belangrijk kader om mensen met een lage sociaaleconomische positie die roken te helpen. Vanwege onderliggende problematiek zijn veel van hen al in contact met diensten in het sociaal domein. Daarnaast biedt het sociaal domein hulp op andere leefgebieden, zoals de onderliggende problematiek die stoppen met roken belemmert, wat de effectiviteit van de SMR ondersteuning kan verbeteren. De ‘verbinding’ tussen het sociaal domein en SMR is echter geenszins vanzelfsprekend.

Doel

Het doel van dit onderzoek was om te leren welke rollen het sociaal domein kan vervullen en welke condities hiervoor nodig zijn. Er werd geëvalueerd welke strategieën deze rollen kunnen versterken, hoe deze kunnen worden verankerd in de lokale context, en welke randvoorwaarden nodig zijn voor overdraagbare implementatie.

Aanpak/werkwijze

In dit project werd een ontwikkelingsevaluatie uitgevoerd bestaande uit focusgroepen, interviews, werkgroepen en vragenlijsten.

Resultaten

Volgens professionals was er potentie in het sociaal domein om het gesprek aan te gaan over roken en, als daar behoefte aan is vanuit cliënten, cliënten door te verwijzen naar professionele stophulp. Bovendien gaven cliënten die roken of hebben gerookt aan dat het sociaal domein een prettige omgeving bood om ondersteuning te ontvangen. Echter, stond het bieden van SMR ondersteuning in het sociaal domein nog in de kinderschoenen. Professionals beschouwden het niet altijd als hun taak om ondersteuning te bieden. Bovendien speelden andere barrières een rol, zoals een gebrek aan vaardigheden om het gesprek aan te gaan over roken, een gebrek aan beschikbare hulpmiddelen en aandacht vanuit de organisatie. Deze barrières verschilden vaak per professional, tussen verschillende organisaties en in diverse regio's. Verschillende strategieën kunnen de ondersteuning onder professionals mogelijk versterken, zoals het bieden van tools om roken bespreekbaar te maken, (na)scholing gericht op het thema roken, het updaten/ontwikkelen van een sociale kaart met het lokale stopaanbod, beleid/richtlijnen binnen de organisatie op het gebied van roken en integrale samenwerking tussen sociaal en zorgdomein.

Uit het onderzoek kan worden geconcludeerd dat het sociaal domein potentie biedt voor het bieden van stoppen met roken ondersteuning. Echter, het is een langdurig proces om ondersteuning bij het stoppen met roken in te vlechten in het sociaal domein, omdat diverse barrières moeten worden aangepakt. Een belangrijke barrière is een gebrek aan kennis en vaardigheden om roken bespreekbaar te maken. Daarom is, in samenwerking met het parallelproject dat vanuit het Trimbos-instituut geleid werd, een handreiking ontwikkeld waarin verschillende strategieën worden besproken die professionals kunnen inzetten om roken bespreekbaar te maken (zie hieronder).