Nicotinevrije schooldagen

Middelbare scholen hebben sinds 2020 wettelijk een rookvrij terrein. Het verplaatsen van roken en vapen naar buiten het schoolterrein veroorzaakt overlast in de schoolomgeving. In Denemarken is de rookvrije schooldag ingevoerd: scholieren en medewerkers roken niet tijdens schooltijden. In dit project implementeerde we NicotineVrije SchoolTijden (NVST) op 3 scholen in Amsterdam. 

Doel

Het doel van het project was om te leren hoe NVST kunnen worden ingevoerd. Specifiek beantwoorden we de volgende vier onderzoeksvragen:
1.    Wat was de context van de scholen voorafgaand aan de implementatie van NVST?
2.    Hoe beschreven deelnemers de adoptie, implementatie en het waargenomen effect van de     NVST?
3.    Wat waren belemmerende en bevorderende factoren in de adoptie, implementatie en     waargenomen effecten van NVST?
4.    Wat zagen de deelnemers als verbeterpunten voor NVST?

Aanpak/werkwijze

In 2024-2025 hebben vijf scholen in de regio Amsterdam-Amstelland deelgenomen aan het NVST project. De scholen zijn aan de slag gegaan met het vormgeven van het NVST-beleid aangepast op hun eigen school.
Voor dit onderzoek is het mixed-methods design toegepast, waarin kwalitatieve data werd ondersteund door kwantitatieve data. Observaties werden voor en na implementatie van de interventie uitgevoerd. Interviews en focusgroepen werden na implementatie uitgevoerd en zijn deels retrospectief (terugblikkend op het implementatieproces) en deel cross-sectioneel (reflecteren op de huidige situatie ná implementatie). Er zijn vier databronnen gebruikt: vragenlijsten, observaties, interviews en focusgroepdiscussies.

Samenwerkingspartners

In dit project werd er samengewerkt met de gemeente Amsterdam, GGD Amsterdam, Gezonde School Amsterdam-Amstelland, VO-scholen, Gezondheidsfondsen voor Rookvrij en Amsterdam UMC. Amsterdam UMC, Afdeling Public & Occupational Health, voerde het evaluatieonderzoek uit omdat Amsterdam UMC uitgebreide ervaring heeft met onderzoek naar roken onder jongeren, tabaksbeleid en in het bijzonder rookvrije scholen.

Resultaten

Vier scholen hebben succesvol NVST geadopteerd en drie scholen zijn gestart met de implementatie.  Deze scholen verschilden in hun motivatie, aanpak en mate van betrokkenheid bij de implementatie van NVST.  Een deel van de scholen zagen NVST als kans om hun middelenbeleid te herzien. 
De scholen zagen op korte termijn weinig effect: nicotinegebruik door leerlingen verplaatste zich, maar nam niet af. Handhaving bleek een grote uitdaging. Wel werd het nicotinegebruik minder zichtbaar, wat mogelijk beschermend werkt voor jongere leerlingen. De scholen denken wel dat NVST op langere termijn effect heeft, vooral bij nieuwe leerlingen en als het beleid goed ingebed wordt in de schoolcultuur en breed gedragen wordt.