Opvoedingsondersteuning: Optimale Combinaties van Elementen Voor Optimale Uitkomsten
Opvoedingsondersteuning wordt in Nederland breed aangeboden om het welzijn van ouders en kinderen te versterken en psychosociale ontwikkelingsproblemen te voorkomen. Dit project bouwt voort op bestaande kennis over kernelementen van ondersteuning voor het versterken van
opvoedvaardigheden en het verminderen van kindermishandeling en van dwars en opstandig gedrag bij kinderen.
Doel
Dit project ontwikkelt handvatten voor professionals om te kiezen voor de combinatie van kern- en structuurelementen die voor het gezin waarmee zij werken de grootste kans op succes heeft, inclusief inzicht in waarom deze elementen de kans op effectiviteit vergroten.
Aanpak/werkwijze
Er wordt in het onderzoek gebruikgemaakt van secundaire analyse van reeds gecodeerde internationale data op studieniveau van 346 Randomized Controlled Trials . En op individueel gezinsniveau van 5.806 gezinnen in 40 Randomized Controlled Trials, waarvan 1.528 Nederlandse gezinnen in 11 Randomized Controlled Trials. Getoetst wordt in hoeverre de internationale bevindingen voor Nederlandse gezinnen gelden.
Samenwerkingspartners
Het projectteam is een multidisciplinair samenwerkingsverband tussen de Universiteit van Amsterdam en 5 praktijkinstellingen, te weten: Levvel in Amsterdam, Accare in Groningen, Amarant in Tilburg, Erasmus MC in Rotterdam en de Raad voor de Kinderbescherming in Den Haag.
Verwachte resultaten
Opbrengst zijn concrete handvatten voor professionals over welke combinatie van kernelementen bij welke individuele gezinnen de grootste kans van
slagen heeft om het gestelde doel te bereiken.
De resultaten worden half 2026 verwacht.
Producten
Auteur: Patty Leijten, G.J. Melendez-Torres, Sophia Backhaus, Frances Gardner, Annabeth P. Groenman, Tycho J. Dekkers, Barbara J. van den Hoofdakker, Liina Björg Laas Sigurðardóttir, Danni Liu, Marjolein Luman, Lara Mansur, Merlin Nieterau, Saskia van der Oord, Geertjan Overbeek, Constantina Psyllou, Karen Rienks, Susanne Schulz, John R. Weisz.
Magazine: Journal of Child Psychology and Psychiatry
Begin- en eindpagina: 127-137
Link: https://doi.org/10.1111/jcpp.70049
Auteur: Patty Leijten
Auteur: Danni Liu, Patty Leijten
Verslagen
Eindverslag
Het doel van dit project was het identificeren van de optimale combinatie van kernelementen in opvoedingsondersteuningprogramma’s om ouders te ondersteunen bij het versterken van opvoedvaardigheden en het verminderen van kindermishandeling en gedragsproblemen. Er is gebruikgemaakt van secundaire analyse van reeds gecodeerde internationale data op studieniveau van 346 randomized controlled trials (meta-analyse) en op individueel gezinsniveau van meer dan 5,500 gezinnen in 38 randomized controlled trials (individuele participanten data meta-analyse; IPDMA).
De combinatie van kernelementen voor gedragsmanagement (positieve bekrachtiging van gewenst gedrag en niet-gewelddadige negatieve gevolgen bij ongewenst gedrag) en kernelementen voor het versterken van de ouder-kindrelatie (bijvoorbeeld kindgericht spel) bleek het meest effectief voor diverse uitkomsten en voor gezinnen met diverse kenmerken. Mechanismen van effectiviteit (meer gebruik van gedragsmanagement en een toename in ouderlijke warmte) waren vergelijkbaar voor programma's met verschillende kernelementen. De IPDMA van dit project wordt momenteel ingezet om de effectiviteit van nieuwe interventies te vergelijken met de effectiviteit van bestaande interventies.
Het projectteam is een multidisciplinair samenwerkingsverband tussen de Universiteit van Amsterdam en 5 praktijkinstellingen.
Het onderzoek heeft kennis opgeleverd over de effectiviteit van opvoedingsondersteuningsprogramma’s, gebruik van kernelementen in de opvoedondersteuningsprogramma’s en associaties tussen effectiviteit van individuele kernelementen en programma-effectiviteit.
Een combinatie van kernelementen gericht op gedragsmanagement en kernelementen gericht op het versterken van de ouder-kindrelatie is het meest effectief voor een breed scala aan uitkomsten van opvoedingsondersteuning.
Aanbevelingen
Het project heeft de volgende aanbevelingen opgeleverd;
Kritische reflectie op inzet kernelementen opvoedingsondersteuning.
- De belangrijkste aanbeveling voor de praktijk is om in opvoedingsondersteuning primair gebruik te maken van kernelementen gericht op gedragsmanagement en op het versterken van ouder-kindrelatiekwaliteit. Onze resultaten laten zien dat deze combinatie van kernelementen het meest effectief is voor diverse uitkomsten voor ouders en kinderen.
- Onze resultaten bieden geen aanknopingspunten om van bovenstaande aanbeveling af te wijken op basis van specifieke ouder-, kind- of gezinsfactoren. Gezamenlijke besluitvorming met gezinnen is altijd belangrijk; onze resultaten laten zien dat professionals voorzichtig moeten zijn met eigen interpretaties over voor welke ouders of kinderen andere combinaties van kernelementen belangrijk zouden zijn (in elk geval voor zover deze interpretaties verband houden met factoren die we in dit project konden toetsen, zoals sociodemografische gegevens, geslacht en leeftijd, mentale gezondheid van ouders en sociaalemotionele problemen van kinderen).
Kritische reflectie op ouder-, kind- en gezinskenmerken die differentiele effectiviteit verklaren.
- Een aanbeveling voor onderzoekers in wetenschap en praktijk is om kritisch te reflecteren op de ouder-, kind- of gezinsfactoren die zij meten en in hoeverre deze daadwerkelijk inzicht geven in differentiele effectiviteit. Onze resultaten suggereren dat mogelijk andere factoren een rol spelen dan de factoren die doorgaans worden gemeten.
Het belang van experimenteel onderzoek.
- De data die we hebben gebruikt voor dit onderzoek waren sterk in termen van aantallen en diversiteit in studies, kernelementen en deelnemers. Gezinnen waren echter niet gerandomiseerd naar condities met verschillende kernelementen (gezinnen waren gerandomiseerd naar interventie versus controlegroep, waarbij de interventies in verschillende studies verschillende kernelementen bevatten). Een belangrijke aanbeveling voor vervolgonderzoek is daarom om onze resultaten te toetsen in experimenteel onderzoek.
Het belang van samenwerken
Samenwerking met andere projectleiders en projectteams zowel binnen de programmaronde kernelementen maar ook binnen de bredere onderzoeksprogramma's vanuit Wat werkt voor de jeugd en het onderzoeksprogramma GGZ heeft ons veel opgeleverd qua harmonisatie van instrumenten, ervaringen en expertise uitwisseling etc.