Plan indicatorenstudie en proefimplementatie JGZ-standaard Secundaire Preventie Kindermishandeling
Doel van het project is de implementatie van de JGZ-richtlijn in alle JGZ-organisaties, afgestemd op de specifieke JGZ-organisatie en de scholingsbehoefte van medewerkers. De richtlijn is eind 2010 verschenen maar dat wil niet zeggen dat elke JGZ-professional deze dan ook meteen en goed gebruikt. TNO, het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) werken samen in een project (van 14 maanden) voor de landelijke invoering van de richtlijn ‘Secundaire preventie van kindermishandeling’.
Tijdens de implementatiefase hebben deelnemers toegang tot een virtueel netwerk waarbij ze elkaar kunnen vragen om advies en kunnen ondersteunen; ook TNO, NJi en NCJ bieden deze ondersteuning. Via landelijke monitoring verzamelen TNO en NJi informatie over de voortgang en good practices ten aanzien van door de organisaties uitgevoerde activiteiten. Hierover zullen NJi/TNO uiteindelijk samenvattend rapporteren naar het Centrum Jeugdgezondheid, de brancheorganisaties, de beroepsverenigingen en de organisaties zelf.
Producten
Verslagen
Eindverslag
Op basis van een door het Nederlands Jeugdinstituut en TNO Kwaliteit van Leven in 2006 uitgevoerde determinantenanalyse naar de implementatiemogelijkheden van de JGZ-Richtlijn Secundaire Preventie Kindermishandeling, is op 1 september 2007 gestart met een indicatorenstudie en proefimplementatie van deze Richtlijn. Uitvoering van dit project vond plaats tot en met mei 2009 (totaal 21 maanden).
Doelstelling van dit project is tweeledig:
1. Door middel van een indicatorenstudie opstellen van indicatoren om de toepassing en de effecten van de Richtlijn in de toekomst te kunnen monitoren.
2. Door middel van een proefimplementatie van de Richtlijn genereren van kennis, know-how en producten voor een volgende stap: landelijk begeleide implementatie van deze Richtlijn binnen het veld van jeugdgezondheidszorg. Daarbij is door middel van effectonderzoek nagegaan of de gevolgde wijze van ondersteuning tijdens de proefimplementatie effectief is gebleken en welke uitvoeringsproblemen zich eventueel voordeden bij het gebruik van de Richtlijn in de JGZ-organisaties.
Beide deelprojecten beogen derhalve het verbeteren van de mogelijkheden tot een grootschalige, landelijke invoering van de Richtlijn.
Indicatorenstudie
Een set van 4 procesindicatoren is ontwikkeld om de toepassing en het gebruik van de Richtlijn te kunnen monitoren. Het JGZ veld is betrokken bij de ontwikkeling en de indicatoren zijn in de praktijk getoetst op haalbaarheid voor gegevensverzameling.
Proefimplementatie
De proefimplementatie van de Richtlijn heeft plaatsgevonden in vier regio's (Drenthe, West-Veluwe, Gooi & Vechtstreek, Zwijndrecht/IJsselmonde). Ter evaluatie van de effecten van deze implementatie is onderzoek uitgevoerd bij de vier proefregio's en bij vier controleregio's waar de richtlijn wel is aangeboden maar vanuit dit project verder geen implementatieactiviteiten hebben plaatsgevonden.
In de periode september-november 2007 heeft werving en selectie van de vier proef- en vier controleregio's plaatsgevonden.
Ter implementatie van de Richtlijn heeft het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) in de proefregio's de volgende activiteiten uitgevoerd e/o begeleid:
- Voorbereiden en maken scholingsmodulen
- Gezamenlijke startbijeenkomst voor de proefregio's (1 februari 2008).
- Diagnose implementatiesituatie per regio (febr/maart)
- Twee workshops voor staf/management van de proefregio's (maart).
- Maken van implementatieplannen per proefregio door
JGZ-organisatie, begeleid door het NJi (maart/april).
- Uitvoeren van een eerste ronde van 15 scholingsbijeenkomsten voor artsen en verpleegkundigen in de proefregio's (maart en april 2008). Hieraan namen 306 medewerkers deel.
- In de periode 1 mei t/m 1 december 2008 hebben de proefregio's gewerkt met de Richtlijn. Hierbij werd consultatie en advies geboden.
- Maken en verspreiden van formats voor intervisiebijeenkomsten en tussentijdse werkopdrachten voor uitvoerenden, verzamelen en analyseren van ingeleverde opdrachten ter voorbereiding op tweede scholingsronde (periode mei-decemeber).
- Uitvoering van tweede scholingsronde in de proefregio's (september 2008). Hieraan namen 273 medewerkers deel.
- Bijeenkomsten met de klankbordgroep en de aandachtsfunctionarissen uit de proefregio's, ter consultatie en tenslotte ter afronding/borging van het project (vier keer gedurende de looptijd).
Voor het effectonderzoek heeft TNO de volgende activiteiten uitgevoerd in zowel de proef- als controleregio's:
- voormeting en nameting (vragenlijst JGZ-medewerkers)
- registratieformulieren voor casuïstiek
- nameting bij staf/managers
- focusgroepinterviews
De resultaten hiervan zijn gebundeld in een effectrapportage.
De volgende zes producten zijn opgeleverd: 1)De herziene Richtlijn (met samenvatting en stappenplan), 2)Rapport indicatorenstudie, 3)Rapport effectonderzoek, 4)Handleiding implementatie van de Richtlijn op instellingsniveau, incl.aandacht voor rol aandachtsfunctionaris kindermishandeling e/o implementatiecoördina
Op basis van een door het NJi en TNO in 2006 uitgevoerde determinantenanalyse naar de implementatiemogelijkheden van de JGZ-Richtlijn Secundaire Preventie Kindermishandeling, is op 1 september 2007 gestart met een indicatorenstudie en proefimplementatie van deze Richtlijn. Uitvoering van dit project vindt plaats tot en met april 2009 (totaal 20 maanden).
Indicatorenstudie
Indicatoren zijn ontwikkeld om de toepassing en effecten van de Richtlijn te monitoren. De eerste zes van de acht voorgenomen ontwikkelingsstappen zijn daarmee uitgevoerd (zie verder bij Bereikte (tussen)resultaten). Als resultaat daarvan is een voorlopige set van 8 indicatoren opgesteld. De praktijktoets en bredere validering (ontwikkelingsstappen 7 en 8, met name gericht op de haalbaarheid van meting van deze indicatoren in de praktijk), moeten nog plaatsvinden.
Proefimplementatie
De proefimplementatie vindt plaats in vier proefregio's. Ter evaluatie van de effecten van de implementatie vindt onderzoek plaats bij deze vier proefregio's en bij vier controleregio's, waar de richtlijn wel is aangeboden maar vanuit dit project verder geen activiteiten ter implementatie plaatsvinden (controleregio's volgen dus hun eigen weg van implementatie).
Doelen van het implementatietraject zijn:
- JGZ professionals in de proefregio's kennen de Richtlijn en krijgen een initiële scholing om met de richtlijn te kunnen werken.
- JGZ-organisaties in de proefregio's zijn in staat de richtlijn in hun organisatie te implementeren en zo nodig afspraken te maken met ketenpartners.
- Vaststellen in hoeverre implementatieondersteuning substantieel effect heeft. De te beantwoorden vraag hierbij is: slagen proefregio's er beter in met de Richtlijn te werken dan controleregio's?
- Vaststellen van de meerwaarde van de aandachtsfunctionaris kindermishandeling.
De volgende zes producten zijn voorzien:
1)Een handleiding voor een invoeringsstrategie op instellingsniveau
2)Een scholingspakket voor de uitvoerenden en management/staf
3)Best practices en functie- en competentieprofielen voor een aandachtsfunctionaris kindermishandeling
en/of implementatiecoördinator.
4)De (eventueel herziene) Richtlijn (met samenvatting en stappenplan)
5)Best practices bij ketenparticipatie
6)Een evaluatierapport, waarin worden besproken:
a. De resultaten van de proef- en controleregio’s in de voor- en nameting.
b. De resultaten van de proef- en controleregio’s vergeleken met elkaar.
c. Tijds- en kostenindicatie voor de implementatie van de richtlijn.
d. Invloed mogelijk Centrum Jeugd en Gezin.
e. Meerwaarde van de aandachtsfunctionaris.
f. Aanbevelingen voor landelijke implementatie.
Voortgang van het project
In de periode september 2007-augustus 2008 zijn de volgende activiteiten uitgevoerd.
Gedurende de gehele looptijd van het project heeft frequent overleg plaatsgevonden tussen medewerkers van NJi en TNO over planning, voortgang en sturing van het project. Dit resulteerde in deelname van 4 proef- en 4 controleregio's.
In de periode september-november heeft werving en selectie van de proef- en controlregio's plaatsgevonden door NJi en TNO.
Op het gebied van implementatie van de Richtlijn in de proefregio's door het NJi:
- Voorbereiding scholingsmodulen (doel, doelgroepen, inhoud, logistiek)
- Gezamenlijke startbijeenkomst met vertegenwoordigers van de proefregio's (1 februari 2008)
- Diagnose implementatiesituatie per regio
- Maken van implementatieplannen per proefregio door aandachtsfunctionarissen i.o.m. NJi
- Met proefregio's inplannen van scholingsbijeenkomsten
- Eerste ronde scholingsbijeenkomsten voor artsen en verpleegkundigen in de proefregio's (maart en april 2008). Het betrof in totaal 15 bijeenkomsten: vijf voor JGZ Drenthe GGD en Icare JGZ), vier voor GGD Gooi&Vechtstreek, drie voor Kruiswerk West-Veluwe, en drie voor De Stromen Opmaat Groep. Hierbij werden in totaal 306 deelnemers bereikt.
- Per 1 mei 2008 werken de proefregio's met de Richtlijn
- Verzamelen en anyseren evaluat