Previously Healthy? An ethical approach of incidental findings through imaging in research

Onderzoekers van het Erasmus MC in Rotterdam werken sinds begin jaren ’90 aan grote populatiestudies. In deze studies worden metingen verricht en medische gegevens verzameld van tienduizenden onderzoeksdeelnemers. Sinds enkele jaren worden ook MRI-scans van de hersenen gemaakt. Als bij een gezonde deelnemer op een MRI-scan onverwachts een afwijking wordt gevonden, dan spreken we van een neven- of toevalsbevinding. Een nevenbevinding plaatst de onderzoeker voor een ethisch dilemma: moet zo’n bevinding wel of niet worden teruggekoppeld aan de deelnemer? Wanneer wel en wanneer niet? Op welke manier, en door wie? Wat doet zo’n nevenbevinding eigenlijk met een onderzoeksdeelnemer? Wordt de (tot dan toe gezonde) deelnemer niet ziek ‘gemaakt’ door zo’n boodschap? Wanneer heeft een deelnemer er baat bij om te horen te krijgen dat er mogelijk iets mis is? En wat nu als de deelnemer het niet wil weten – of erger: niet had willen weten? Hoe kunnen deelnemers het zo goed mogelijk worden voorbereid op de mogelijkheid dat er iets afwijkends wordt gevonden op een MRI scan? In dit project wordt gewerkt aan een ethisch kader voor het zorgvuldig omgaan met nevenbevindingen bij beeldvormend MRI onderzoek van het hoofd in de context van medisch-wetenschappelijke (epidemiologische) studies. Daartoe wordt een grote stakeholderanalyse uitgevoerd door middel van interviews en focusgroepen met deelnemers en hun familieleden, onderzoekers, radiologen, (huis)artsen, psychologen, beleidsmakers en gewone burgers. Hiermee worden de verwachtingen, belangen en ervaringen met betrekking tot nevenbevindingen in kaart gebracht. Op basis van deze kwalitatieve gegevens zullen er ethische richtlijnen worden ontwikkeld voor het verantwoord en adequaat omgaan met nevenbevindingen bij MRI studies van het hoofd in het kader van medisch-wetenschappelijk onderzoek. Het Erasmus MC is internationaal een voorloper als het gaat om grootschalige MRI-studies van de hersenen, en heeft inmiddels een unieke en rijke ervaring met het terugrapporteren van nevenbevindingen. Er is, ook internationaal gezien, nog nauwelijks empirisch onderzoek gedaan naar de ervaringen, wensen en ideeën van onderzoeksdeelnemers. Dit onderzoek poogt bij te dragen aan de actuele discussie, die wereldwijd niet alleen door radiologen, maar ook door bijvoorbeeld genetici wordt gevoerd. Het ontwikkelde ethisch kader zal daarom breed kunnen worden ingezet, niet alleen binnen het terrein van medisch-wetenschappelijk onderzoek, maar ook daarbuiten, in screening en diagnostiek.