PROTECTED-AI: verbeterde borstkankerscreening met verantwoorde standalone AI

PROTECTED-AI onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie (AI) in het bevolkingsonderzoek kan helpen bij het opsporen van borstkanker. Het systeem herkent normale borstfoto’s automatisch, zodat radiologen zich kunnen richten op verdachte beelden. We kijken ook naar de ethische en maatschappelijke vragen die spelen bij het gebruik van AI in de screening. Het doel is om te bepalen onder welke voorwaarden AI op een verantwoorde manier kan worden ingevoerd in het bevolkingsonderzoek naar borstkanker.

In PROTECTED-AI voeren we een prospectieve gerandomiseerde trial uit binnen het bevolkingsonderzoek borstkanker. In de interventiegroep beoordeelt een commercieel AI-systeem borstfoto’s en markeert deze als ‘normaal’ of ‘beoordeling door radiologen’. De controlegroep volgt de standaardprocedure. Foto’s die door AI als ‘normaal’ worden beoordeeld, worden alsnog gecontroleerd door radiologen buiten de trial om risico’s te beperken. Parallel ontwikkelen we, via een breed participatief proces met belanghebbenden, ethische en maatschappelijke randvoorwaarden voor verantwoorde implementatie van AI in screening. We maken daarbij gebruik van literatuuronderzoek, vragenlijsten, interviews, focusgroepen en een Delphi-studie. Dit biedt beleidsmakers onderbouwde handvatten voor toekomstig besluitvormingsbeleid.

PROTECTED-AI is een samenwerking tussen Radboudumc, Maastricht UMC+, het Landelijk Expertisecentrum voor Bevolkingsonderzoek, Bevolkingsonderzoek Nederland, AI-bedrijf ScreenPoint Medical en communicatiebureau Cambio. Het team verenigt expertise in borstkankerscreening, AI, ethiek en belangenbehartiging. Deze unieke samenwerking is nodig om technologische innovatie zorgvuldig te toetsen én maatschappelijk verantwoord te implementeren. BVO NL faciliteert de screeningstudie en krijgt van de Nederlandse Kankerregistratie en Palga gegevens over gescreende vrouwen, ScreenPoint levert het AI-systeem, en Cambio ontwikkelt een mediastrategie om een vragenlijst onder de aandacht te brengen. Door deze multidisciplinaire aanpak ontstaat een fundament voor veilige, effectieve en breed gedragen inzet van AI in borstkankerscreening.

We verwachten dat het AI-systeem veel van de normale screeningsbeelden herkent, en de radiologen ondersteunt bij het lezen van de overige beelden. Dit kan leiden tot minder gemiste gevallen van kanker, minder onnodige doorverwijzingen, minder werk voor radiologen en een betere opsporing van borstkanker. Daarnaast onderzoeken we in het project welke voorwaarden nodig zijn om AI op een veilige en verantwoorde manier in te zetten. Wetenschappelijk draagt PROTECTED-AI daarmee bij aan kennis over veilige en effectieve inzet van AI in de borstkankerscreening. Maatschappelijk bevordert het vertrouwen in AI door transparantie en zorgvuldigheid, met als doel betere screeningsuitkomsten en efficiëntere werkprocessen.

Als de resultaten van PROTECTED-AI positief zijn, kan AI worden ingevoerd in het landelijke borstkankerscreeningsprogramma. De minister van Volksgezondheid beslist hierover, mogelijk met advies van de Gezondheidsraad. Bij goedkeuring regelt het RIVM de overgang, Bevolkingsonderzoek Nederland voert de AI in, en ethische en maatschappelijke voorwaarden worden meegenomen. Dankzij de voorbereidingen in dit project kan die invoering soepel verlopen. De resultaten zijn ook relevant voor andere screeningsprogramma’s in Europa en wereldwijd die AI willen invoeren.