Mobiele menu

Sekse- & genderspecifieke gezondheidsdeterminanten en de impact op de transitie van ziekte naar multimorbiditeit (SHIFT)

Projectomschrijving

Multimorbiditeit bij mannen en vrouwen: pech, toeval of oorzaak?

Vraagstuk

Chronische aandoeningen zoals kanker, hartenvaatziekten en depressies zijn veelvoorkomende oorzaken van gezondheidsklachten. Vroeger had men vooral één van deze aandoeningen, maar dit beeld verandert snel. Zo zullen er in 2040 meer Nederlanders met dergelijke ‘multimorbiditeit’ leven dan mensen met een enkele chronische aandoening.

Onderzoek

Doel van deze studie is om de aanloop naar het ontstaan van meerdere chronische aandoeningen te onderzoeken. Gekeken wordt in hoeverre dit traject verschilt tussen mannen en vrouwen. Daarnaast zal bepaald worden wat de invloed is van sekse- en gender gebonden risicofactoren op dit traject.

Verwachte uitkomst

Dit onderzoek geeft meer inzicht in het samenspel tussen lichamelijke en psychische aandoeningen en hun invloed op de gezondheid. Bovendien kan het vaststellen van risicofactoren voor multimorbiditeit een grotere ziektelast voor kwetsbare personen voorkomen.

Meer informatie

Producten

Titel: Multimorbidity and polypharmacy in general practice: embedding integrated care within modern healthcare systems
Auteur: S. Licher
Titel: Sekse- & genderspecifieke gezondheidsdeterminanten en de impact op de transitie van ziekte naar multimorbiditeit
Auteur: S. Licher, A.I. Luik, E.I.T. de Schepper
Titel: How to handle multimorbidity?
Auteur: S. Licher, R. Ruiter
Titel: Nominatie Prof. Sterk Participatieprijs

Verslagen


Eindverslag

Multimorbiditeit bij mannen en vrouwen: pech, toeval of oorzaak? Vraagstuk Chronische aandoeningen zoals kanker, hartenvaatziekten en depressies zijn veelvoorkomende oorzaken van gezondheidsklachten. Vroeger had men vooral één van deze aandoeningen, maar dit beeld verandert snel. Zo zullen er in 2040 meer Nederlanders met dergelijke ‘multimorbiditeit’ leven dan mensen met een enkele chronische aandoening. Onderzoek Doel van deze studie is om de aanloop naar het ontstaan van meerdere chronische aandoeningen te onderzoeken. Wij zullen kijken in tot hoeverre dit traject verschilt tussen mannen en vrouwen. Daarnaast zullen wij bepalen wat de invloed is van sekse- en gender gebonden risicofactoren op dit traject. Verwachte uitkomst Dit onderzoek geeft meer inzicht in het samenspel tussen lichamelijke en psychische aandoeningen en hun invloed op de gezondheid. Bovendien kan het vaststellen van risicofactoren voor multimorbiditeit kan een grotere ziektelast voor kwetsbare personen voorkomen.

Samenvatting van de aanvraag

Momenteel leven er 8,5 miljoen mensen in Nederland met een chronische aandoening. Bovendien krijgt één op drie daar nog één of meerdere chronische aandoeningen bij. Patiënten met dergelijke ‘multimorbiditeit’ van chronische aandoeningen hebben een complexe zorgvraag die in de komende jaren een snel toenemende last zal leggen op de samenleving en ons gezondheidszorgstelsel. In 2040 zullen er naar verwachting meer mensen met multimorbiditeit leven dan mensen met een enkele chronische aandoening. Tot op heden is er veel onderzoek verricht naar de man-vrouw verschillen in het ontstaan van individuele chronische ziektes die vaak ten grondslag liggen aan multimorbiditeit, zoals longziekten, kanker, hart-en-vaatziekten, diabetes en neurodegeneratieve aandoeningen. Er is echter weinig bekend over de exacte aanloop naar het ontstaan van meerdere chronische ziektes binnen één individu, en of dit traject verschilt tussen mannen en vrouwen. Verschillen in deze ziekte-trajecten tussen mannen en vrouwen lijken te verwachten. Zo is het risico op cardiovasculaire ziekte bij vrouwen met diabetes 44% hoger dan bij mannelijke diabeten, en zijn de risico’s voor vrouwen op een beroerte 27% hoger dan bij mannen met diabetes.(1) Daarnaast is het onzeker of de invloed van bepaalde risicofactoren – om het ontstaan van multimorbiditeit uit te stellen of te voorkomen - verschilt tussen mannen en vrouwen. Naast sekse verschillen, spelen gender gerelateerde verschillen in risicofactoren hierbij een belangrijke rol, zoals opleidingsniveau, maar ook leefstijlfactoren zoals roken of de verschillende maatschappelijke rollen die mannen en vrouwen worden toegeschreven of aannemen. De mate van ervaren gezondheid verschilt sterk tussen mannen en vrouwen, waarbij man-vrouw variaties in de ziektelast van de eerdere genoemde lichamelijke aandoeningen een grote rol spelen. Geobserveerde gezondheidsverschillen tussen mannen en vrouwen hangen echter niet alleen af van de man-vrouw variaties in het ontstaan van lichamelijke aandoeningen, maar worden ook beïnvloed door een sterk verschillende psychische ziektelast tussen mannen en vrouwen. Zo worden chronische of recidiverende depressies en angststoornissen vaker gediagnosticeerd bij vrouwen dan bij mannen. Een urgent maar onopgelost vraagstuk is hoe eerdere lichamelijke en psychische aandoeningen zich exact met elkaar verhouden in relatie tot het ontstaan van multimorbiditeit later in het leven. Duidelijk is dat psychische aandoeningen het risico op vroegtijdige morbiditeit en overlijden verhogen, maar de vraag is in welke mate psychische aandoeningen aan lichamelijke aandoeningen voorafgaan, en of hierin relevante man-vrouw verschillen zijn te onderscheiden. Nader sekse- & genderspecifiek onderzoek naar deze patronen draagt bij aan een betere tijdige signalering van chronische ziekte en multimorbiditeit. Zo worden hartaandoeningen vaker gemist bij vrouwen, en omgekeerd worden depressies vaak later gediagnosticeerd bij mannen dan bij vrouwen. Het is daarom van essentieel belang om de aanloop naar multimorbiditeit en de interactie tussen lichamelijke en psychische aandoeningen nauwkeurig in kaart te brengen. Deze bevindingen zijn van belang om gepersonaliseerde preventie en zorg te ontwikkelen en te implementeren voor de snelgroeiende groep patiënten met multimorbiditeit. Door bovendien verschillen tussen mannen en vrouwen bloot te leggen, kan de preventie binnen de multidisciplinaire en vaak complexe zorg voor chronische zieken beter worden afgestemd op de eigenschappen van deze individuele patiënten van de toekomst. Dit levert de mogelijkheid om kwetsbare groepen te identificeren die de sterkste achteruitgang laten zien bij het ouder worden, en welke factoren daaraan bijdragen. In dit onderzoeksvoorstel zullen wij binnen de longitudinale Erasmus Rotterdam Gezondheid Onderzoek (ERGO, ook wel Rotterdam Study) en de RijnmondGezond database bestuderen wat de verschillen zijn tussen mannen en vrouwen in de aanloop naar het ontstaan van meerdere chronische ziekten gedurende het leven (‘multimorbiditeit’). Wij zullen tevens bekijken wat de preventieve potentie is van sekse- en genderspecifieke risicofactoren op de transitie van enkele naar meerdere chronische ziektes in de levensloop van mannen en vrouwen apart. Tot slot zullen wij bestuderen in hoeverre psychische aandoeningen aan het ontstaan van lichamelijke aandoeningen voorafgaan, en of hierin man-vrouw verschillen bestaan. De resultaten bieden handvatten om de urgent vereiste ‘personalised prevention’ vorm te geven en zo het ontstaan van chronische ziekte en multimorbiditeit te voorkomen. Dit zal uiteindelijk een gezondere levensloop voor zowel mannen als vrouwen op een gelijkwaardige wijze bevorderen. Deze bevindingen dienen bovendien als fundament om ons gezondheidszorgsysteem zodanig in te richten dat deze beter aansluit bij de behoeften van de patiënten van de toekomst: chronisch zieken met meerdere chronische aandoeningen.

Kenmerken

Projectnummer:
555003019
Looptijd: 100%
Looptijd: 100 %
2020
2023
Onderdeel van programma:
Gerelateerde subsidieronde:
Projectleider en penvoerder:
Dr. A.I. Luik
Verantwoordelijke organisatie:
Erasmus MC