Soa-testautomaten: een innovatieve aanpak voor toegankelijke zorg
Gonorroe stijgt onder cisgender heteroseksuele jongvolwassenen in Nederland en Europa. Hoewel soa-zorg bij het Centrum voor Seksuele Gezondheid (CSG) van GGD-regio Utrecht (GGDrU) breed wordt aangeboden, worden jongeren onder de 25, praktisch opgeleide personen en personen met een migratieachtergrond nog onvoldoende bereikt. Daarbij ervaren personen van bovengenoemde sleutelgroepen die wonen in gemeentes met meer conservatieve seksuele waarden een afstand tot soa-zorg via de eigen huisarts en apotheek.
Om in de onvervulde soa-preventiebehoefte van deze bredere populatie te voorzien, zijn nieuwe en innovatieve benaderingen nodig. Naar aanleiding van positieve internationale ervaringen, wil de onderzoeksgroep een pilot opzetten met digitale soa-automaten die onder andere soa-zelftesten en condooms aanbieden op strategische locaties in de regio Utrecht waar deze doelgroepen komen.
Doel
Het doel van dit pilotonderzoek is het verbeteren van de toegankelijkheid van soa-zorg voor onderbediende groepen in de regio Utrecht, met name jongeren onder de 25, praktisch opgeleiden en personen met een migratieachtergrond, via de implementatie en evaluatie van digitale soa-automaten. De pilot toetst de haalbaarheid en acceptatie van dit model als voorbereiding op bredere uitrol.
Werkwijze
De pilot bestaat uit 4 stappen:
- Verkrijgen van non-WMO-verklaring.
- Ontwikkeling van de soa-automaat inclusief digitale interface in co-design met de doelgroep(en) toegespitst op de specifieke context van de regio Utrecht.
- Implementatie op een eerste locatie met logistieke opzet en testfase.
- Procesevaluatie met analyse van gebruikerskenmerken, testopbrengst en vergelijking met de reguliere CSG-populatie.
Soa-zelftesten (voor gonorroe en chlamydia) worden aangeboden voor de kostprijs en condooms zijn gratis beschikbaar.
Samenwerkingspartners
Het project wordt uitgevoerd door GGDrU, afdeling Seksuele Gezondheid. De samenwerking omvat het lab voor verwerking van soa-samples, de afdeling IT van de GGDrU voor de digitale interface, en relevante locatiepartners (bijv. ROC/MBO-scholen in de regio Utrecht en lokale jongerenorganisaties). Ervaringen van vergelijkbare pilots in het Verenigd Koninkrijk (Gobin et al., 2024) en Amsterdam (GGD Amsterdam) worden actief geïntegreerd.
Verwachte resultaten
De pilot levert inzicht in de haalbaarheid en acceptatie van soa-automaten in de regio Utrecht, een beschrijving van de bereikte populatie (sociodemografische kenmerken, testgeschiedenis, (on)vervulde soa-preventie behoeften), soa-testopbrengst (positiefpercentages gonorroe en chlamydia), en een procesevaluatie. De resultaten vormen de basis voor een wetenschappelijke publicatie en aanbevelingen voor bredere uitrol bij GGDrU en andere GGD-regio's.