Tacit knowledge: implementatie in de zorg voor mensen met (Z)EVMB

Mensen met (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen ((Z)EVMB) kunnen niet vertellen hoe het met hen gaat. Wat ze willen en nodig hebben wordt vaak ‘ingeschat’ en zowel ouders als zorgprofessionals noemen dat ‘het lezen van de persoon’. Ouders en professionals baseren deze inschattingen deels op ‘tacit knowledge’, ook wel persoonlijke of impliciete kennis genoemd, die moeilijk onder woorden te brengen is. Deze kennis is belangrijk in de zorg, maar ook kwetsbaar omdat het om persoonlijke kennis gaat. Om het ‘weglekken’ van deze persoonlijke kennis tegen te gaan is het belangrijk om bewust met deze kennis om te gaan en deze met elkaar te delen. Om meer te weten te komen over de wijze waarop deze kennis gedeeld kan worden tussen ouders en zorgprofessionals, worden in dit onderzoek acties uitgevoerd. In deze acties worden manieren om tacit knowledge te delen uitgeprobeerd en geëvalueerd.

Het doel van dit onderzoek is:

• Een bijdrage leveren aan kwaliteit van leven van mensen met (Z)EVMB door meer te weten te komen over wat ze willen, voelen en nodig hebben door het delen van tacit knowledge tussen ouders en zorgprofessionals.
• Meer zicht krijgen op verschillende manieren om tacit knowledge te delen door deze uit te proberen en te evalueren. Vervolgens bespreken hoe dit te implementeren in betrokken zorginstellingen.
• Op een toegankelijke manier de verschillende manieren om tacit knowledge te delen beschrijven en dit product verspreiden in de langdurige zorg voor mensen met (Z)EVMB.

In 6 acties in zorginstellingen en 3 acties bij ouders thuis, wordt een vraag besproken over een persoon met (Z)EVMB waarbij de tacit knowledge van de ouders en/of zorgprofessionals een rol speelt. Om deze vraag verder te verkennen en mogelijk te beantwoorden wordt een actie uitgevoerd. Bijvoorbeeld door een video-opname te maken van de situatie en met elkaar te bespreken wat iedereen denkt dat de persoon voelt of bedoelt en waarom. Vervolgens worden de acties geëvalueerd in de instellingen en bij ouders, waarbij gekeken wordt naar bruikbaarheid van de methode en inzetbaarheid breder in de zorginstellingen. Vervolgens worden de resultaten op een toegankelijke manier beschreven en verspreid met behulp van een communicatiedeskundige.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door onderzoekers van het AmsterdamUMC. De acties worden uitgevoerd in de 3 zorginstellingen, namelijk Stichting Omega, Stichting Philadelphia Zorg en Esdégé-Reigersdaal, waarmee al een lange samenwerking bestaat op het gebied van het doen van onderzoek. Het ouderplatform-ZEVMB van 2CU is intensief betrokken bij dit project. Via hen wordt aan ouders gevraagd acties aan te dragen. Ook worden zij actief betrokken bij het verspreiden van de resultaten via het netwerk van 2CU en het ZEVMB-kenniscentrum. Samen met Paula Sterkenburg zullen wij onderzoeken hoe tacit knowledge aandacht kan krijgen in het onderwijs aan pedagogiek studenten van de VU en in het ROC Amsterdam. Daarnaast zijn de Geeter & Munsterman en het CCE op afstand betrokken, om te bezien of zij het gebruik van tacit knowledge kunnen toepassen in hun opleidingen/praktijk. 

Het gebruik van tacit knowledge wordt door zorgprofessionals en ouders herkend, maar lijkt minder serieus genomen te worden in de praktijk. Door meer bewustwording van het belang van tacit knowledge in de zorg voor mensen met (Z)EVMB wordt de kennis van ouders en zorgprofessionals beter benut. De beschikbaarheid van een beschrijving van de verschillende manieren om tacit knowledge te delen kan hierbij behulpzaam zijn. Bovendien kunnen de uitkomsten van dit onderzoek bijdragen aan het bevorderen van het onderling begrip tussen ouders en zorgprofessionals en daarmee hun onderlinge relatie verbeteren. Een betere relatie draagt direct bij aan een betere zorg voor mensen met (Z)EVMB.