Validation of the SDQ in 5/6 year olds and evaluation of the SDQ as screening tool in Youth and Family centres (centra voor jeugd en gezin) as compared to regular preventive child health care centres (reguliere centra jeugdgezondheidszorg)
Vraagstuk
Vroege opsporing en behandeling van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen heeft zin. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) kan daarbij een belangrijke rol spelen. De Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) is de JGZ-standaard voor de groep 7-12 jaar. Is deze lijst ook een goed hulpmiddel voor de JGZ bij de opsporing van problemen bij jongere kinderen? En krijgen kinderen die tijdig worden gesignaleerd ook de juiste zorg?
Onderzoek
Ouders en leerkrachten van kinderen in groep 2 van het basisonderwijs vulden de SDQ in. De ouders namen deze mee naar het periodieke gezondheidsonderzoek van hun kind. Voor de tweede onderzoeksvraag zijn de gezondheidsdossiers bekeken.
Uitkomst
De SDQ is valide en betrouwbaar en heeft een goede voorspellende waarde. Dat geldt bij jongens en meisjes, bij een hoge en lage sociaaleconomische status en bij afzonderlijke etnische groepen. Uit de nameting – anderhalf jaar na het JGZ-contact – blijkt wel dat maar een klein deel van de hoog scorende kinderen is doorverwezen naar de ggz.
Dit project heeft een vervolg gekregen in project 15700095020.
Producten
Auteur: Cathelijne Mieloo
Verslagen
Eindverslag
Onderzoek heeft aangetoond dat vroege signalering en behandeling van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen mogelijk is en tot gezondheidswinst leidt. De jeugdgezondheidszorg bevindt zich in de ideale positie om dergelijke problemen vroegtijdig te signaleren en verdere behandeling in gang te zetten. Voor adequate vroegtijdige signalering zijn geschikte signaleringsinstrumenten nodig. De Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) wordt als geschikt instrument aanbevolen. De SDQ is een vragenlijst die informatie oplevert over hyperactiviteit/ aandachtstekort, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaal gedrag. Er kan ook een totale probleemscore berekend worden. Voor Nederlandse 5-6 jarigen zijn de testeigenschappen van de SDQ nog niet bekend. In het eerste deel van deze studie stond dan ook de validering van de SDQ centraal bij deze leeftijdsgroep. Testeigenschappen van zowel de ouder- als de leerkrachtvragenlijsten van de SDQ zijn in het eerste deel van de studie bepaald, zowel voor de gehele populatie als voor etnische subpopulaties. In het tweede deel is het gebruik van de SDQ als screeningsinstrument in verschillende typen centra voor jeugd en gezin geëvalueerd met een follow up meting na 18 maanden. Gebruiksvriendelijkheid en haalbaarheid van de SDQ zijn vastgesteld door interviews met jeugdgezondheidszorg medewerkers.
Ruim 11.000 ouders en leerkrachten van alle kinderen in groep 2 op de basisschool in Rotterdam-Rijnmond die in aanmerking kwamen voor een preventief gezondheidsonderzoek in het schooljaar 2008-2009 zijn uitgenodigd om voorafgaand aan het consult de SDQ in te vullen. Van de ouders hebben ruim 8000 de vragenlijst teruggestuurd en van de leerkrachten ruim 9000. Na 18 maanden zijn de ouders en leerkrachten van kinderen met een hoge score op de ouder en/of de leerkracht SDQ opnieuw gevraagd de SDQ en vragen over zorg gebruik in te vullen. Ruim 500 ouders en ruim 600 leerkrachten hebben deze tweede vragenlijst teruggestuurd. Daarnaast zijn ruim 600 SDQ gegevens van een klinische groep kinderen verkregen.
De validiteit, de betrouwbaarheid en de voorspellende waarde van de totale probleem score op de SDQ was goed in de totale populatie, en subgroepen naar geslacht en naar etnische herkomst. De subschalen van de SDQ hebben echter een lagere validiteit en betrouwbaarheid dan de totale probleem score. Dit is vooral het geval in subgroepen naar etniciteit. De SDQ wordt door de medewerkers van de JGZ als gebruiksvriendelijk en makkelijk te scoren beschouwd. Verder bestaan er weinig verschillen in signalering, doorverwijzing en verbetering van psychosociale problemen na het consult tussen de verschillende typen centra. De SDQ blijkt een geschikt instrument is voor het signaleren van emotionele en gedragsproblemen bij 5-6 jarige kinderen en in subgroepen naar geslacht en etnische herkomst. Bij jonge kinderen wordt aangeraden alleen de totale probleem score van de SDQ te gebruiken voor signalering van emotionele en gedragsproblemen. De afkappunten van de SDQ kunnen afhankelijk van het doel worden vastgesteld. Voor de totale probleem score op de ouder SDQ liggen de afkapwaarden tussen 13 en 11 en voor de leerkracht tussen 11 en 8.
Onderzoek heeft aangetoond dat vroege signalering en behandeling van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen
mogelijk is en tot gezondheidswinst leidt. De jeugdgezondheidszorg bevindt zich in de ideale positie om dergelijke problemen vroegtijdig te signaleren en verdere behandeling in gang te zetten. Dit geldt des te meer voor de (toekomstige) centra voor jeugd en gezin, waarin jeugdgezondheidszorg, pedagogen en gezinscoaches gezamenlijk een aanbod van zorg en interventies voor kinderen en ouders verzorgen in directe samenwerking met bureaus jeugdzorg en eventuele andere, lokale betrokken organisaties.
Voor adequate vroegtijdige signalering zijn geschikte signaleringsinstrumenten nodig. De “Strengths and Difficulties Questionnaire” (SDQ) wordt als zodanig aanbevolen door de Inventgroep. Voor Nederlandse 5-6 jarigen zijn de testeigenschappen van de SDQ nog niet bekend. Er is grote behoefte aan deze gegevens, omdat alle kinderen van deze leeftijd volgens het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg een preventief gezondheidsonderzoek aangeboden moeten krijgen. Daarom zal in deze studie validering van de SDQ centraal staan in een grote populatie 5-6 jarigen van verschillende etnische achtergronden.
Bovendien zal het gebruik van de SDQ als screeningsinstrument in centra voor jeugd en gezin in vergelijking met reguliere jeugdgezondheidszorg centra worden geëvalueerd.
Testeigenschappen, zoals betrouwbaarheid, validiteit, sensitiviteit, specificiteit en predictieve waarde van zowel de ouder- als de leerkrachtvragenlijsten van de SDQ zullen in het eerste deel van de studie worden bepaald, zowel voor de gehele populatie als voor etnische subpopulaties. Een klinische score op de CBCL en verwijzing naar jeugdhulpverlening cq jeugdzorg zullen worden gebruikt als criteria voor het bepalen van de predictieve validiteit.
In het tweede deel van de studie zal het gebruik van de SDQ als screeningsinstrument worden geëvalueerd door middel van een niet-gerandomiseerde gecontroleerde cluster onderzoeksopzet met de verschillende typen centra (van regulier jeugdgezondheidszorgcentrum tot uitgebreid centrum voor jeugd en gezin), een nulmeting en een
follow up meting na 18 maanden. Als uitkomstmaten dienen: scores op SDQ en CBCL, aanbod en gebruik van zorg en
interventies. Gebruiksvriendelijkheid en haalbaarheid van de SDQ als screeningsinstrument worden vastgesteld door
interviews met alle betrokkenen, waaronder jeugdgezondheidszorg medewerkers van verschillende typen centra, ouders en leerkrachten.