Voorkomen van ziekenhuisopnamen aan het levenseinde. Redenen, oorzaken en vermijdbaarheid van ongewenste ziekenhuisopnamen in de laatste drie maanden voor het overlijden

Voor Nederland geldt dat ongeveer de helft van de patiënten in de laatste drie maanden voor het overlijden nog één of meerdere keren wordt opgenomen in het ziekenhuis. Omdat ziekenhuisopnames belastend kunnen zijn is het belangrijk dat deze waar mogelijk en wenselijk worden voorkomen. Bovendien kan met het voorkomen van ziekenhuisopnames worden vermeden dat patiënten in het ziekenhuis overlijden, waarmee tegemoet gekomen kan worden aan de wens van veel Nederlanders om thuis te sterven. Tot nu toe was nog weinig bekend over de redenen/oorzaken van ziekenhuisopnames in de laatste levensfase, de wenselijkheid ervan en de vermijdbaarheid ervan. Dit is onderzocht met dit onderzoeksproject dat bestond uit vier delen: 1) Secundaire analyses van data over ziekenhuisopnamen van palliatieve patiënten in waarneemdiensten van huisartsenposten, 2) vragenlijstonderzoek onder huisartsen, wijkverpleegkundigen en nabestaanden, 3) interviews met huisartsen, wijkverpleegkundigen en nabestaanden, 4) een expert-bijeenkomst om interventies die ziekenhuisopnames potentieel kunnen vermijden te inventariseren. Uit het onderzoek komt naar voren dat de meest voorkomende voornaamste redenen voor ziekenhuisopnames in de laatste levensmaanden symptomatische problemen betreffen (benauwdheid, digestieve problemen en cardiovasculaire problemen). Ziekenhuisopnames blijken lang niet altijd ongewenst (69% wilde op het moment dat moest worden besloten over ziekenhuisopname wel naar het ziekenhuis). Dit neemt niet weg dat een deel van de ziekenhuisopnames wel vermeden had kunnen worden. Achteraf gezien vond een kwart van de huisartsen dat de ziekenhuisopname van hun patiënt vermeden had kunnen worden, met name door een pro actieve houding van de arts zelf en betere communicatie tussen artsen onderling en artsen en verpleegkundingen. Uit interviews met artsen, verpleegkundigen en naasten komt naar voren dat er vijf strategieën zijn die in samenhang uitgevoerd moeten worden, die de potentie hebben om ziekenhuisopnames in de laatste levensfase te voorkomen: 1) Markeren dat de dood nadert en een omslag maken in het denken; 2) In staat zijn om acute behandelingen en zorg te geven aan het levenseinde; 3) Anticiperende gesprekken en interventies uitvoeren voor het omgaan met te verwachten problemen; 4) Op een holistische wijze begeleiden en monitoren van patiënten en familie gedurende het ziekteproces; 5) Continuïteit in zorg en behandeling thuis. Daarnaast is gebleken dat overdrachten naar huisartsenposten en meer visites door de huisarts aan de patiënt thuis in de laatste maanden voor het overlijden ziekenhuisopnames kunnen voorkomen. Belangrijke interventies om ziekenhuisopnames in de laatste levensfase te voorkomen die zijn geïdentificeerd in het onderzoek (met name in de expert meeting) zijn: inzet van multidisciplinaire thuiszorgteams, gestructureerde overdracht naar de huisartsenpost, standaard “zo nodig” medicatie in de koelkast bij de patiënt thuis, een zorgplan bij de patiënt thuis (voor betere overdracht, maar ook voor meer regie bij de patiënt leggen), een landelijke informatiecampagne over palliatieve zorg om zo kennis van burgers te verhogen over wat mogelijk is in de laatste levensfase, en aandacht voor mantelzorgers.