Vroegtijdige signalering van angstproblemen bij jonge autochtone en allochtone kinderen
Vraagstuk
Angstproblemen behoren tot de meest voorkomende psychische stoornissen bij kinderen. Een belangrijk eerste signaal is ‘gedragsinhibitie’, de neiging van een kind om ongewoon verlegen en schichtig te reageren en zich terug te trekken. Helpt een speciaal ontwikkelde oudervragenlijst om signalen van vroege angstproblemen bij peuters en kleuters in kaart te brengen?
Onderzoek
De ouders van alle 3-jarige kinderen die een van de Rotterdamse consultatiebureaus bezochten, is gevraagd de vragenlijst in te vullen. Zo zijn gegevens over de mate van gedragsinhibitie verzameld bij meer dan 2.500 kinderen. Ongeveer een derde deel was van allochtone afkomst.
Uitkomst
De vragenlijst beschikt over goede psychometrische eigenschappen. Het temperamentskenmerk ‘gedragsinhibitie’ blijkt de beste voorspeller van latere angstsymptomen. De invloed ervan is vele malen groter dan overbescherming door de ouders. Daarvan werd eerder aangenomen dat het een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van angst bij kinderen.
Producten
Auteur: Leonie Vreeke
Verslagen
Eindverslag
Angststoornissen behoren tot de meest voorkomende vormen van psychopathologie bij kinderen, waarvan de eerste signalen zich al vroeg tijdens de ontwikkeling openbaren. Het temperamentskenmerk gedragsinhibitie is zo'n eerste signaal: het verwijst naar kinderen die van nature de neiging hebben om ongewoon verlegen en schichtig te reageren en zich terug te trekken in sociale en niet-sociale situaties die nieuw en onbekend zijn. In dit onderzoeksproject, getiteld SCARY-KIDS (SCreen of Anxiety in Rotterdam for Young KIDS) is een nieuw screeningsinstrument ontwikkeld waarmee de mate van gedragsinhibitie al in de peuter- en kleuterleeftijd vastgesteld kan worden. Dit instrument is de Behavioral Inhibition Questionnaire, een korte vragenlijst van 14 eenvoudige items (bijv. "Mijn kind durft niet goed naar een groep kinderen toe te gaan om te vragen of hij/zij mee mag spelen") die door ouders en leerkrachten moet worden ingevuld. Op basis van de resultaten van dit onderzoeksproject kan worden geconcludeerd dat de Behavioral Inhibition Questionnaire een uitermate geschikt instrument is om bij jonge kinderen in de Nederlandse populatie met een kwetsbaarheid voor angst vroegtijdig op te sporen. Deze conclusie is geldig voor zowel autochtone als allochtone kinderen, hoewel de vragenlijst voor screeningsdoeleinden bij de laatstgenoemde groep op een iets andere manier zal moeten worden gebruikt.
Doel van het project
Het project 'Vroegtijdige signalering van angstproblemen bij jonge Nederlandse autochtone en allochtone kinderen' is nu 3 jaar gaande. Het project beoogt een specifiek screeningsinstrument te ontwikkelen (de Behavioral Inhibition Questionnaire- Short Form of kortweg de BIQ-SF) waarmee reeds op jonge leeftijd autochtone en allochtone kinderen die risico lopen op het ontwikkelen van angstproblemen kunnen worden opgespoord. Het project bestaat uit verschillende onderdelen. In het eerste onderdeel worden BIQ-SF-gegevens in de normale populatie verzameld. Deze kinderen worden in de tijd gevolgd, met in totaal drie meetmomenten. In het tweede onderdeel worden de gegevens van kinderen in een klinische populatie bekeken.
Deel 1 Verzameling BIQ-SF gegevens in de normale populatie.
Meting 1.
Meting 1 is afgerond aangezien de genoemde aantallen in het projectvoorstel (mede wegens extra inspanningen) ruimschoots zijn gehaald. In totaal zijn BIQ-SF gegevens van 3848 kinderen verzameld (waarvan 1680 via het consultatiebureau Ouder- en Kindzorg, 1165 via de gemeente Woerden en 1003 via peuterspeelzalen en scholen). Van deze 3848 zijn er 2558 ouders van Nederlandse afkomst, 322 van Antilliaanse of Surinaamse afkomst, 135 van Turkse afkomst, 174 van Marokkaanse afkomst en 650 van een andere etnische afkomst (zoals Kaap-Verdisch, Indonesisch, Chinees, Duits etc.).
Meting 2
Inmiddels is ook de test-hertest meting na één jaar afgerond. In totaal hebben 764 ouders meegewerkt aan deze test-hertest. Hiervan zijn 430 ouders van Nederlandse afkomst, 35 van Turkse afkomst, 32 van Marokkaanse afkomst, 86 van Surinaamse of Antilliaanse afkomst en 181 van een andere etnische achtergrond.
Bij 200 ouders is tevens een huisbezoek afgelegd om het klinische angstinterview de ADIS af te nemen.
Meting 3.
In november 2010 is begonnen met de test-hertest meting na 2 jaar.
In totaal hebben 282 ouders de vragenlijsten voor een 3e keer ingevuld. Hiervan zijn 160 ouders van Nederlandse afkomst, 7 van Turkse afkomst, 11 van Marokkaanse afkomst, 32 van Surinaamse of Antilliaanse afkomst en 72 van een andere etnische achtergrond.
Een observatieprotocol is ontwikkeld, om de kinderen te observeren in nieuwe sociale en situationele situaties. Verschillende taken zijn afgenomen om de reacties van de kinderen op deze situaties te onderzoeken. Zo werd onder andere gekeken hoe verlegen, teruggetrokken en afwachtend het kind reageert op een onbekende studente, op de vraag om een verjaardagsliedje voor een jarige beer te zingen, op het zo recht mogelijk laten vallen op een matras, op het voelen in 2 zwarte dozen, en op het onmaskeren van een mystery guest. Deze procedure duurde in totaal een half uur. Een beschrijving van deze procedure is bijgevoegd.
Inmiddels hebben 194 kinderen deelgenomen aan deze observatieprocedure. Dit is vastgelegd middels video beelden. Deze video beelden zijn gescoord op verschillende kenmerken van gedragsinhibitie. Een beschrijving van dit scoringsinstrument is bijgevoegd.
Bij deze 194 kinderen is ook de Koala Fear Questionnaire afgenomen om de door het kind gerapporteerde angst vast te stellen.
122 leerkrachten hebben de BIQ-SF alsook de PAS-R ingevuld over geinhibeerd en angstig gedrag, zodat de ouder- en leerkracht rapportages van gedragsinhibitie vergeleken kunnen worden.
Deel 2: Verzameling BIQ-SF gegevens in een klinische populatie.
In de klinische deelstudie is het beoogde aantal van 100 kinderen bijna gehaald. Inmiddels hebben namelijk 92 ouders van kinderen met een klinische verwijzing meegewerkt aan het onderzoek. Bij deze kinderen zijn ook andere meetinstrumenten afgenomen, zoals de Child Behavior Checklist (CBCL) en de Preschool Anxiety Scale-Revised (PAS-R), die gebruikt gaan worden om de validiteit van de BIQ-SF binnen deze klinische populatie te onderzoeken.
Bij Bureau Jeugdzorg: totale N = 28 (15 jongens en 14 meisjes) in de leeftijd van 3 tot 8 jaar. In deze steekproef is 48% van autochtone